Adalet

Adalet, Arapça 'adāla (عدالة) — '-d-l (denkleştirmek, doğru-yapmak; eşit-davranmak) kökünden — adalet, hak-gözetimi, eşitlik-üzere yargılama anlamına gelir. al-'adl Kur'an'ın merkez teolojik-ahlâkî kavramlarından biridir; Nahl 90'da Inna'llāha ya'muru bi'l-'adli wa'l-iḥsān ("Şüphesiz Allah adaleti ve iyiliği emrediyor") ifadesi İslamî ahlâk-yönetim doktrininin temel metnidir. al-'Adl aynı zamanda Allah'ın esma'-i hüsnâsından Adâletli-Olantır. Aynı kökten al-'ādil (adâletli, hâkim), al-i'tidāl (itidal, dengeli-davranış), al-mu'addil (denkleştiren), al-'udūl (sapma — zıt-anlam; aynı kökten ironic) türetilmiştir. Türk-İslam dindar Anadolu ailelerinin sevdiği klasik kız adıdır; 142 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #397 sıradadır.

Arapça 'adāla (عدالة), '-d-l ("denkleştirmek, doğru-yapmak; eşit-davranmak; hak-gözetmek") kökünden mücerret-isim formundadır — adalet, hak-gözetimi, eşitlik-üzere yargılama. Aynı kök-ailesinden al-'adl (adalet, denklik), al-'Adl (Allah'ın esma'-i hüsnâsından — Adâletli-Olan; klasik 99-isim listesinin standart üyelerinden), al-'ādil (adâletli, hâkim — eril sıfat-fiil), al-'ādila (adâletli kadın — dişil sıfat-fiil), al-i'tidāl (itidal, dengeli-davranış; modern Arapçada moderation, balance), al-mu'taddil (mutedil, dengeli), al-mu'addil (denkleştiren), al-ta'dīl (tadil-etme, denkleştirme), al-'udūl (sapma — ironik zıt-kullanım: aynı kökten ama "adaleten-sapma" anlamına gelir) türetilmiştir. al-'adl Kur'an'ın merkez teolojik-ahlâkî kavramlarından biridir; Nahl 90 Inna'llāha ya'muru bi'l-'adli wa'l-iḥsān, Mâide 8 Lā yajrimannakum shana'ānu qawmin 'alā allā ta'dilū; i'dilū huwa aqrabu li'l-taqwā ("Bir topluluğun düşmanlığı sizi adâletsizliğe sürüklemesin; adâletli olun, bu takvâya daha yakındır"), Hucurât 9 (kavgalı-mü'minlerin barıştırılması bağlamında al-iqsāṭ — denklik) gibi ayetler İslamî yönetim-ahlâk doktrininin temel-metinlerini oluşturur.