Belkız

Belkız, Arapça-İbranice Bilqīs (بلقيس) yan-form söz-yapısı; Sebe (Yemen) Melîkesi'nin klasik Arap-İslamî söz-örgüsünde söz-merkezindeki onursal-adı — Sebe-Melîkesi, klasik İslamî kıssa-tarihinde söz-merkezi kraliçe-figür yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi. Kur'an'da Bilqīs adıyla geçmez fakat Naml Sûresi 27:22-44 ayetlerinde detaylı kıssası işlenir; Innī wajadtu imra'atan tamlikuhum wa-ūtiyat min kulli shay'in wa-lahā 'arshun 'aẓīm (Naml 27:23) — "Onlara hükmeden bir kadın gördüm; ona her şeyden verilmiş ve onun büyük bir tahtı var" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kıssa-tarih söz-örgüsünün söz-merkezi. Sebe-Melîkesi'nin Hz. Süleyman'a (bk. Süleyman yan-örgüsü; bk. Fehim maddesi fa-fahhamnāhā Sulaymān yan-bağlamı) iman-yan-yorumlu söz-yapısı klasik İslamî kıssa-tarihinin söz-merkezindeki söz-imge: Naml 27:44 qālat rabbi innī ẓalamtu nafsī wa-aslamtu ma'a Sulaymāna li-llāhi rabbi al-'ālamīn — "Rabbim! Şüphesiz ben kendime zulmettim; Süleyman ile birlikte âlemlerin Rabbi olan Allah'a teslim oldum." Klasik İslamî sîret-edebî söyleminde Bilqīs'in al-ṣarḥ al-mumarrad (cilâlı-saray) sahnesi (Naml 27:44) klasik İslamî kıssa-tarih söz-örgüsünün söz-imgelerindendir. 137 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #401 sıradadır.

Arapça-İbranice Bilqīs (بلقيس) yan-form söz-yapısı; Sebe (Yemen) Melîkesi'nin klasik Arap-İslamî söz-örgüsünde söz-merkezindeki onursal-adı. Adın etimolojisi tartışmalıdır; klasik söz-örgüsünde iki-yan-yorumlu söz-yapısı yan-bağlanır: (1) İbranice-Etiyopya-Sami yan-form söz-yapısının söz-yansıması (Eski Ahit'te Sebe-Melîkesi Malkat-Sebā — Sebe-kraliçesi olarak adsız geçer; klasik İslamî söz-örgüsünde Bilqīs yan-form söz-yapısı klasik halk-rivayetinin söz-merkezi söz-yapısı); (2) Yunanca Pallas yan-form söz-yapısının söz-yansıması yan-yorumla yan-bağlanır (klasik söz-örgüsünün tartışmalı yan-yorumu). Sebe (modern Yemen-bölgesi) klasik Arap halk-tarih söz-örgüsünün söz-merkezindeki güney-Arabistan kraliyet-bölgesi yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi; klasik Pers-Arap halk-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki klasik Arap-Yemen kraliyet-jargonunun söz-yapısının söz-imgesi. Kur'an'da Bilqīs adıyla doğrudan geçmez fakat Naml Sûresi 27:22-44 ayetlerinde detaylı kıssası işlenir; klasik İslamî kıssa-tarihinin söz-merkezindeki kadın-figür yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi: Innī wajadtu imra'atan tamlikuhum wa-ūtiyat min kulli shay'in wa-lahā 'arshun 'aẓīm (Naml 27:23 — Hz. Süleyman'ın hüdhüd-kuşunun haberi) — "Onlara hükmeden bir kadın gördüm; ona her şeyden verilmiş ve onun büyük bir tahtı var" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kıssa-tarih söz-örgüsünün söz-merkezi; Wajadtuhā wa-qawmahā yasjudūna li-l-shamsi min dūni'llāh (Naml 27:24) — "Onun ve kavminin Allah'ı bırakıp güneşe secde ettiklerini gördüm" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünde Sebe-halkının-güneş-tapan-eski-tevhid-öncesi-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi. Sebe-Melîkesi'nin Hz. Süleyman'a (bk. Süleyman yan-örgüsü; Fehim maddesinde fa-fahhamnāhā Sulaymān yan-bağlamı) iman-yan-yorumlu söz-yapısı klasik İslamî kıssa-tarihinin söz-merkezindeki söz-imge: Naml 27:44 qīla lahā udkhulī al-ṣarḥ fa-lammā ra'athu ḥasibathu lujjatan wa-kashafat 'an sāqayhā qāla innahu ṣarḥun mumarradun min qawārīr qālat rabbi innī ẓalamtu nafsī wa-aslamtu ma'a Sulaymāna li-llāhi rabbi al-'ālamīn — "Ona 'saraya gir' dendi. Onu görünce derin-bir-su sandı, ayak-bileklerinden iki-yanını açtı. Süleyman dedi ki: 'O, billurdan-cilâlanmış-bir-saraydır.' Belkıs dedi ki: 'Rabbim! Şüphesiz ben kendime zulmettim; Süleyman ile birlikte âlemlerin Rabbi olan Allah'a teslim oldum.'" Bu Kur'anî söz-yapısı klasik İslamî kadın-iman-onursal-yan-yorumlu söz-yapısının söz-merkezi. Klasik İslamî sîret-edebî söyleminde Bilqīs'in al-ṣarḥ al-mumarrad ("cilâlı-saray" — Naml 27:44) sahnesi klasik İslamî kıssa-tarih söz-örgüsünün söz-imgelerindendir; Hz. Süleyman'ın klasik al-jinn (cinler) yan-bağlamlı söz-yapısının söz-merkezindeki kıssa-bağlamı yan-form söz-yapısının söz-imgesi (cinlerin Bilqīs'in tahtını Yemen'den Hz. Süleyman'a qabla an yartadda ilayka ṭarfuk — gözünü-kırpmadan getirmesi yan-bağlamlı söz-yapısı, Naml 27:40). Klasik halk-rivayet söyleminde Hz. Süleyman'ın Bilqīs ile evlendiği veya onu Sebe'ye geri-gönderdiği yan-rivayetler yan-bağlanır (klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün yan-yorumlu söz-yapıları). Belkız özellikle dindar-eğitimli Türk-İslam-Pers-Arap ailelerin sevdiği zarif kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Belkıs / Belkız / Bilqīs yan-formlarında yerleşmiştir.