Hanım

Hanım, Türk-Moğol hāqātun/qātun ("kadın hükümdar, hatun") sözcüğünün küçültme-saygı formu olarak Türkçeye yerleşmiş, kadın, eş, hanımefendi anlamlarında saygı-hitabıdır; aynı zamanda kadınlığın iyi niteliklerini taşıyan kadın için kullanılan kişi adı olarak da yer alır. Köktürk yazıtlarındaki qātun (kağanın eşi) sözcüğünün modern Türkçedeki devamıdır. 176 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #376 sıradadır.

Türkçe Hanım, Türk-Moğol step kültürünün kadın hükümdar terminolojisinden gelir. Köktürk yazıtlarında (8. yüzyıl) qātun (kağanın eşi, kadın hükümdar) ve qaġan-qātun (kağan-eşi hükümdarlık çifti) terimleri yer alır. Sözcük zamanla hātun (Osmanlı saray-hanımları için saygı unvanı) ve sonradan hanım (modern Türkçe genel saygı-hitabı) olarak evrildi. Hanım sözcüğü hem genel kadın saygı-hitabıdır (hanımefendi, hanım kız) hem kişi adı olarak Anadolu kız adlarının köklü kategorisindendir. Aynı kök Moğolca qatan ve Manchurca gege sözcükleriyle ilişkilidir. Bizans ve Osmanlı kayıtlarında Khatūn unvanı taşıyan kadın hükümdarlar (örn. Despina Hatun, Hürrem Sultan'ın bir lakabı Hatun) yer alır.