Hurşit

Hurşit, Pers Khurshīd (خورشید) — klasik Avesta-Pers hvar-xšaēta ("parlayan-güneş") yan-form-yan-yorumlu söz-yapısı — güneş, parlak-güneş, ışık-saçan-aydınlık-merkez anlamlarına gelir. Klasik Pers-Zerdüşt mitolojisinde Khurshid-Yazata — güneş-tanrısı; Avesta-tarih-dinî söz-örgüsünün merkez-figürlerinden, klasik Pers takvim-jargonunda Khurshīdī — güneş-takvimi (Pers-İran hala-resmî-takvim olarak kullandığı) söz-yapısının kök-yan-formu. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız (1315-1390), Sa'dī (1210-1291), Câmî (1414-1492) gibi büyük şairler khurshīd sözcüğünü sevgilinin-yüzünün-aydınlanma-tasvirinin söz-imgesi şeklinde işlemişlerdir; khurshīd-i tāb-ān (parlayan-güneş), khurshīd-i ḥüsn (güzelliğin-güneşi) yan-form-yan-örgüsü klasik divan-portre-tasvirinin söz-formülleri. Klasik Türk-Pers eğitimli ailelerinin sevdiği zarif tarih-mitolojik mirası erkek-adıdır; 174 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #439 sıradadır.

Pers Khurshīd (خورشید), klasik Avesta-Pers hvar-xšaēta ("parlayan-güneş") yan-form-yan-yorumlu söz-yapısıdır — güneş, parlak-güneş, ışık-saçan-aydınlık-merkez. Pers-Zerdüşt mitolojisinde Khurshid-Yazata ("güneş-tanrısı; Avesta-tarih-dinî söz-örgüsünün merkez-figürlerinden") yer alır; klasik Pers takvim-jargonunda Khurshīdī ("güneş-takvimi") Pers-İran-Afganistan-Tacikistan hâlâ-resmî-takvim olarak kullandığı söz-yapısının kök-yan-formu. Aynı söz-örgüsünden Khurshīd-Roy (güneş-yüz; klasik divan-tasvir söz-yapısı), Khurshīd-Mehrān (güneş-saçan; yan-onursal söz-yapısı), Khurshīd-Mihr (güneş-mehr-Avesta tanrısı), Khurshīd-Khānum (güneş-hanım; Pers-Mughal saray-onursal-yan-yorumlu söz-yapısı) yan-örgüsü türetilmiştir. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız (1315-1390), Sa'dī (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799) gibi büyük şairler khurshīd sözcüğünü sevgilinin-yüzünün-aydınlanma-tasvirinin söz-imgesi şeklinde işlemişlerdir; khurshīd-i tāb-ān (parlayan-güneş), khurshīd-i ḥüsn (güzelliğin-güneşi), khurshīd-i jamāl (cemâlin-güneşi), khurshīd-i ufq (ufkun-güneşi) yan-form-yan-örgüsü klasik divan-portre-tasvirinin söz-formülleri. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söz-örgüsünde Pers tasavvuf-jargonunda khurshīd-i ḥaqīqat (hakikat-güneşi) Allah-yan-yorumlu söz-yapısı, khurshīd-i 'ārifān (ariflerin-güneşi) yan-yorumlu söz-yapısı yer aldı. Klasik İslamî al-shams (güneş — bk. Şehmus, Şemse maddeleri) söz-örgüsü ile yan-yorumlu yan-form yan-bağlanır; al-shams Arapça-İslamî söz-yapısı, Khurshīd Pers-Zerdüşt-İslamî yan-form söz-yapısının iki-yan-formu. Klasik Türk-Pers eğitimli ailelerin sevdiği zarif tarih-mitolojik mirası erkek-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Pers yumuşak-söyleyişiyle Hurşit / Hurşid yan-formlarında yerleşmiştir.