Köroğlu

Köroğlu, Türk halk edebiyatının en köklü destanlarından birinin baş kahramanıdır; adı, kör bir babanın oğlu anlamına gelir. Haksızlığa karşı başkaldırının ve yiğitliğin simgesi olan bu efsanevi kahraman, Anadolu'dan Orta Asya'ya uzanan geniş bir coğrafyada destan ve türkülere konu olmuştur. TÜİK kayıtlarında Köroğlu ismine ilk olarak 1869 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1870 yılında 115. sırayla zirvesine çıkmıştır. Son olarak 2002 yılı verilerinde 519. sırada yer almıştır.

Köroğlu, Türkçe kör ve oğul sözcüklerinden kurulur ve 'kör adamın oğlu' demektir; Türk halk destanının kahramanının adıdır. Destanın anlatımına göre kahramanın babasının gözlerine zalim bir bey tarafından mil çekilmiş, oğul da bu yüzden Köroğlu diye anılmıştır; asıl adı Ruşen Ali olan kahraman, babasının öcünü almak için dağa çıkar. Anadolu'da anlatılan kolunda düşmanı Bolu Beyi'dir; bazı araştırmacılar destandaki Bolu Beyi'nin Anadolu'daki Bolu kentiyle ilgisi olmayan bir kişi adı olabileceğini düşünür. Köroğlu, Türk ve İran dünyasında menkıbeleri anlatılan bir 'adil eşkıya' figürüdür: zalime karşı yoksulu koruyan, efsanevi atı Kırat'la dağlarda dolaşan bir yiğit ve ozandır. Anlatı Anadolu'dan Azerbaycan'a, Türkmenistan'a ve Kazak-Kırgız bozkırına uzanır; Türkmencede Göroglı diye anılır. Ona mal edilen koçaklamalar ve türküler, âşık geleneğinde saz eşliğinde bugün de söylenir. Destanda Köroğlu yurdunu Çamlıbel'de kurar; 'Delikli demir icat oldu, mertlik bozuldu' sözü de ona mal edilir ve tüfeğin gelişiyle yiğitlik çağının kapandığını anlatır.