Mansur
Mansur İsminin Anlamı ve Kökeni
Mansur, Arapça Mansur sözcüğünden gelir; n-s-r (yardım etmek, zafer vermek) kökünden türeyen ve "Allah'ın yardımıyla galip, ilahi nusrete eren" anlamlarını taşıyan bir erkek adıdır. Aynı kökten Nasır (yardımcı), Nasreddin, nusret (yardım), Nasrullah, Kur'an'da adıyla anılan 110. sure Nasr sözcükleri gelir. Tarihte Halife el-Mansur (714-775), Abbasi hanedanının ikinci halifesi, Bağdat şehrinin kurucusudur. Ayrıca Hallac-ı Mansur (öl. 922), Ene'l-Hakk sözü ile şehit edilen mutasavvıftır.
Arapça mansur — "Allah'ın yardımıyla galip gelen, zafere mazhar edilen" anlamına gelir; n-s-r kökünden türer (nasara = yardım etmek, zafer vermek). Aynı kök ailesinden nasr (yardım, zafer — Kur'an'daki Suretü'n-Nasr başlığı), nasir (yardım eden), ansar (Medineli yardımcılar) kelimeleri gelir. Klasik İslami Tasavvufi gelenekte al-Mansur lakabı özellikle Hallac-ı Mansur'un Ene'l-Hakk çığlığı üzerinden Türk Fars Arap mutasavvıf bellek ortak simgesine dönüştü.
Popülerlik
Mansur, Arapça Mansur (zafer kazanan, muzaffer; Allah'ın yardımına mazhar olan) sözcüğünden gelen klasik İslami bir erkek adıdır; Hallac-ı Mansur (~858-922) gibi tasavvuf tarihinin merkez figürleriyle pekişmiş kültürel saygınlık taşır.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
Al-Mansur, "Allah'ın yardımıyla zafere ulaştırılan" — Kur'ani nasr (yardım zafer) kavramıyla derin bağlı sıfattır. Nasr 110:1: "Allah'ın yardımı ve fetih geldiği zaman." ayeti ve Saff 61:13'teki "Allah'tan bir yardım (nasrun-min-Allah) ve yakın fetih" tamlaması ad'ın teolojik zeminini kurar. Tasavvufi gelenekte Hallac-ı Mansur üzerinden aşk şehadeti (aşkta ölüm) kavramının simge ismi haline geldi — Alevi Bektaşi, Mevlevi, Kadiri ve Hurufi geleneklerinin dördünde de Mansur-ı Hallac ortak şehit kültü figürüdür. Sünni medrese geleneği Hallac'ın sözünü tartışmalı bulurken Şii-Alevi gelenekleri onu hakikat uğruna şehid olmuş veli olarak kabul eder.
Tarihi Figürler
Hallac-ı Mansur (Ebu'l-Muğis el-Huseyn b. Mansur el-Hallac)
858-922, Bağdatİslam tasavvuf tarihinin en tartışmalı ve en etkileyici figürü; Fars-Arap-Türk mutasavvıf geleneğinin ortak şehit simgesi. Ene'l-Hakk (Ben Hakk'ım — yani Allah'ım) beyanıyla Bağdat'taki Abbasi uleması ve siyasi çevresi tarafından küfürle itham edilip 922 yılında idam edildi. Mevlana'nın Mesnevi'sinde, Yunus Emre'nin ilahilerinde, Nesimi'nin gazellerinde, Fuzuli'nin Su Kasidesi'nde Hallac'ın ismi tasavvufi aşkın zirvesi olarak anılır. Tavasin, Divan ve çeşitli risaleleri İslam-mistisizminin baş metinlerindendir. Alevi Bektaşi, Mevlevi ve Hurufi geleneklerinin üçünde de zulme karşı hakikati haykıran sufi şehit arketipi olarak özel değer taşır.
Ebu Cafer el-Mansur
714-775, BağdatAbbasi hanedanının ikinci halifesi (754-775) ve Bağdat şehrinin kurucusudur. 762'de başkent olarak kurduğu Mudevver-Bağdat (Yuvarlak-Şehir) İslam-medeniyetinin bin yıllık merkezi haline geldi. Abbasi-idari yapısının temellerini attı ve hanedanın uzun ömürlülüğünü (750-1258) mümkün kılan politik sistemin mimarı sayılır.
Edebiyatta ve Folklorda
Mesnevi'de Hallac-ı Mansur
Mevlana Celaleddin Rumi · 1273Mevlana, Mesnevi'nin çeşitli hikâyelerinde Hallac-ı Mansur'un Ene'l-Hakk sözünü tasavvufi aşkın zirvesi olarak yorumlar; II. Cilt'teki meşhur değerlendirmede Hallac'ın idamını fiziki bedenin yokluğunda manevi gerçekliğin ortaya çıkışı olarak okur. Mevlevi-tasavvufi belleğin Hallac-merkezli yorumu Türk sufilik geleneğinin temel metinlerinden biri oldu.
Uluslararası Biçimler ve Yazım Varyantları
Dilsel türevler
- Arapça (kaynak)Manṣūr
- FarsçaManṣûr
- UrducaMansoor
- Azerbaycan TürkçesiMənsur
Yazım varyantları
Aynı isim, farklı dillerde alışılagelmiş yazım biçimleri.
- BoşnakçaMensur