Nesime
Nesime İsminin Anlamı ve Kökeni
Nesime, Arapça 'nesim' (yumuşak esinti, hafif yel) sözcüğünden gelir; 'tatlı esinti, ferah rüzgâr' anlamına gelen bir kız adıdır. Klasik divan şiirinin merkezi imgelerinden nesim-i saba (sabah esintisi), sevgiliden haber getiren elçinin sembolü olarak kullanılır — Hafız'ın Divan'ında ve Nedim'in Lâle Devri şiirlerinde sıkça karşımıza çıkar. TÜİK kayıtlarında Nesime ismine ilk olarak 1853 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1853 yılında 75. sırayla zirvesine ulaşmıştır. Güncel olarak 2023 yılı verilerinde 429. sırayla listelenmektedir.
Arapça 'nesim' sözcüğü n-s-m kökünden gelir; bu kök hem 'nefes' hem 'esinti' anlamı taşır. İnsanın yaşamını sürdüren nefes ile bahçeye serinlik getiren esinti aynı söz aileden çıkar — bu birleşim klasik İslam edebiyatında 'can veren rüzgâr' sembolüne kaynaklık eder. Aynı kökten Nesim, Nesma, Nesmin ve şair mahlas Nesimi gibi adlar türer. Klasik divan şiirinde nesim-i saba sevgiliden haber getiren ulak imgesidir; 'saba yel sevgilinin saçından koku getirir' motifi Hafız ve Nedim'in şiirlerinde merkezi bir aşk imgesidir.
Popülerlik
Nesime, klasik Pers-Türk divan-zarafetinin köklü bir kadın adıdır; tatlı esinti kavramının kişi-ad biçimindeki yansımasıdır.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: Nesim (yumuşak esinti, hafif yel) klasik İslami söyleyişte manevi ferahlığın doğel-imgesidir. Klasik tasavvuf edebiyatında nesim-i seher (seher esintisi) tabiri Hak yolundaki salikin manevi yenilenme anının estetik ifadesidir. Aynı kökten Nesimi (1369-1417) klasik Türk-Pers tasavvuf şiirinin merkez figürlerinden Hurufilik tarikatının önde gelen şairidir.
Tarihi Figürler
Seyyid Nesimi
~1369-1417, Hurufiyye tarikatıAzeri-Türk asıllı tasavvuf şairi. Divan-ı Nesimi eseriyle Türkçe-Farsça mistik şiirin önde gelen yapıtlarından birini bıraktı. Hurufi inancını açıkça savunduğu için Memluk Sultanı el-Mü'eyyed Şeyh tarafından 1417'de Halep'te derisi yüzülerek idam edildi — şehadet anında söylediği 'En'el-Hak' (Ben Hak'ım) dizesi Türk tasavvuf edebiyatının merkezi mısralarından biridir. Şairin ismi, taşıdığı 'esinti' anlamından çok bu trajik şehadet hikâyesiyle hatırlanır.
Edebiyatta ve Folklorda
Divan-ı Hafız
Hafız-ı Şirazi · 1390Klasik Pers şiirinin doruk eseri. Hafız'ın gazellerinde nesim-i saba (sabah esintisi) sevgiliden haber getiren elçinin merkezi sembolüdür: 'Saba rüzgârı, dostun saçından koku getirir' (Bu buy-ı dilkeş ki ze-zülf-i yar mi-yabed) tipik bir kullanımdır. Bu imge Osmanlı divan şiirine geçti ve Baki, Nedim, Şeyh Gâlib gibi şairlerin gazellerine kaynaklık etti.
Divan-ı Nesimi
Seyyid Nesimi · 1400Türkçe Azeri Farsça karışık dilde yazılmış Hurufi tasavvuf şiirinin merkezi yapıtı. En'el-Hak doktrinini açıkça savunan gazelleriyle hem mistik bir miras hem de şehadet edebiyatı klasiği oldu. Türk tasavvuf şiirinde Yunus Emre ile aynı dönemde fakat çok daha sertçe bir mistik söylem kuran bu eser, Bektaşi-Alevi geleneğinin temel kaynaklarından sayılır.
Uluslararası Karşılıkları
- Arapçaنسيمة (Nasīma)
- FarsçaNesmin
- Türkçe (diğer yazımlar)Nesime / Nesim / Nesimi