Nezire

Nezire, Arapça Nadhīra (نذيرة) — n-dh-r (adak-adamak; söz-vermek; uyarmak) kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa dişil-formu — kendini-Tanrı'ya-ve-ibadete-adayan-kadın, adak-adayan-mü'mine, ilâhî-emre-bağlanmış-kız anlamlarına gelir. Eril karşılığı Nadhīr (uyarıcı; bk. Nezir maddesi — İnsan 76:7 Yūfūna bi-l-nadhri yan-form söz-örgüsü). Aynı kök-ailesinden al-nadhr ("adak, dilek-adağı; klasik İslamî fıkıh-doktrininin merkez kavramı"; Hac 22:29 Wa-l-yūfū nudhūrahum — "adaklarını yerine getirsinler"; İnsan 76:7 Yūfūna bi-l-nadhri wa-yakhāfūna yawman kāna sharruhu mustaṭīrā — "Adağı yerine getirirler ve şerri yaygın olan günden korkarlar"), al-nadhīr ("uyarıcı, korkutucu; klasik İslamî peygamber-onursal-sıfatlarından — Hz. Peygamber için bashīran wa-nadhīrā — "müjdeleyici-ve-uyarıcı" formülü; Ahzâb 33:45"), nadhartu ("adadım — Hz. Meryem'in annesi Hz. Hanne'nin Hz. Meryem'i Allah'a-adaması; Âl-i İmrân 3:35 Innī nadhartu laka mā fī baṭnī muḥarraran — "karnımdakini sana adadım, hür kıldım""; Hz. Meryem'in oruç-adaması, Meryem 19:26 Innī nadhartu li-l-Raḥmāni ṣawmā — "Rahmân'a oruç-adağı adadım"), yandhuru / andhara (uyardı / uyarır), al-mundhirūn (uyarıcılar) yan-örgüsü türetilmiştir. Nezîre dişil-form özellikle Hz. Hanne ve Hz. Meryem'in adak-âyetleriyle yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesidir. 161 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #405 sıradadır.

Arapça Nadhīra (نذيرة), n-dh-r ("adak-adamak; söz-vermek; uyarmak; korkutmak; haber-vermek") kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa dişil-formudur — kendini-Tanrı'ya-ve-ibadete-adayan-kadın, adak-adayan-mü'mine, ilâhî-emre-bağlanmış-kız. Eril karşılığı Nadhīr (uyarıcı; bk. Nezir maddesi yan-form söz-örgüsü, kök-ailesi-detayı orada). Aynı kök-ailesinden al-nadhr ("adak, dilek-adağı; klasik İslamî fıkıh-doktrininin merkez kavramı; Allah'a-bağlılığını söz-veren-mü'minin manevî-akdi"; Hac 22:29 Wa-l-yūfū nudhūrahum wa-l-yaṭṭawwafū bi-l-bayti al-'atīq — "Adaklarını yerine getirsinler ve atik-eski Beyt'i tavâf-etsinler"; İnsan 76:7 Yūfūna bi-l-nadhri wa-yakhāfūna yawman kāna sharruhu mustaṭīrā — "Adağı yerine getirirler ve şerri yaygın olan günden korkarlar" — bk. Nezir maddesi söz-örgüsü), al-nadhīr ("uyarıcı, korkutucu; klasik İslamî peygamber-onursal-sıfatlarından — Hz. Peygamber için bashīran wa-nadhīrā — "müjdeleyici-ve-uyarıcı" yan-formülü; Ahzâb 33:45 Yā ayyuhā al-nabiyyu innā arsalnāka shāhidan wa-mubashshiran wa-nadhīrā — "Ey peygamber! Şüphesiz biz seni şâhid, müjdeleyici ve uyarıcı olarak gönderdik""; Fâtır 35:24 Wa-in min ummatin illā khalā fīhā nadhīr — "Hiçbir ümmet yoktur ki, içinden bir uyarıcı geçmemiş olsun"), nadhartu ("adadım; klasik İslamî kıssa-tarihinde Hz. Hanne'nin doğmamış-çocuğunu Allah'a-adaması — Hz. Meryem'in doğum-âyetinin söz-merkezi — Âl-i İmrân 3:35 Innī nadhartu laka mā fī baṭnī muḥarraran fa-taqabbal minnī — "karnımdakini sana adadım, hür kıldım, benden kabul-buyur"; Hz. Meryem'in Hz. İsâ-doğum-sonrası oruç-adak-suskunluk-âyeti Meryem 19:26 Innī nadhartu li-l-Raḥmāni ṣawmā fa-lan ukallima al-yawma insiyyā — "Şüphesiz ben Rahmân'a bir oruç adağı adadım, bugün hiç-kimseyle konuşmayacağım""), yandhuru / andhara (uyardı / uyarır; Kur'an'da pek çok yerde — Rabbi anzilnī munzalan mubārakan — yan-örgülü söz-yapısı), al-mundhirūn (uyarıcılar — peygamber-onursal-grubun çoğul-formu; Furkan 25:51 Wa-law shi'nā la-ba'athnā fī kulli qaryatin nadhīrā), al-Manādhīr (yan-form söz-yapısı), Nadhr Allāh (Allah'a-adak yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü türetilmiştir. Klasik İslamî kelâm-fıkıh geleneğinde al-nadhr (adak) iki-yan-yönlü kullanım gördü: (1) nadhr al-ṭā'a — itaat-adağı ("şu-iyi-işi-yaparsam Allah-rızası-için Şu-ibâdeti-yapacağım" yan-yorumlu söz-yapısı); (2) nadhr al-muḥarraman — yasak-adağı (yasak-bir-iş-için adak — fıkıhta geçersizdir). Hz. Meryem'in Rahmân'a oruç adağı (Meryem 19:26) kıssası klasik İslamî kadın-onursal-mirasının söz-imgelerinden. Nezire / Nadhīra dişil-formu özellikle Hz. Hanne ve Hz. Meryem'in adak-âyetleriyle yan-yorumlu söz-yapısının söz-merkezindedir; klasik dindar-Türk-İslam-eğitimli ailelerinin sevdiği klasik kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Nezîre / Nezire yan-formlarında yerleşmiştir.