Zekeriya
Anlam ve Köken
Zekeriya, İbranice Zekharyah (זְכַרְיָה) — "Yahve hatırladı" — adından gelir; Arapçaya Zakariyyā (زكريا) olarak geçti. İslam'ın 25 Kur'anî peygamberinden biri; Hz. Yahya'nın (Yuhanna Vaftizci) babası ve Hz. Meryem'in vasisidir. Kur'an'da adı 7 kez geçer: Âl-i İmrân 37, 38; En'am 85; Meryem 2, 7; Enbiya 89. Ölümsüz bir mucize olarak yaşlılığında, eşi Hz. Eliṣabe'nin de yaşlı kısırlığına rağmen, Hz. Yahya'nın doğumu Kur'an'da işlenir. 176 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #375 sıradadır.
İbranice Zekharyah (זְכַרְיָה), iki İbranice unsurun birleşimidir: zākhar (hatırlamak) ve Yāh (Yahve — Tanrı'nın kısaltma adı). Birlikte Zekharyah = "Yahve (Tanrı) hatırladı" — yani Tanrı, Hz. Zekeriya'nın yaşlılığında çocuk-bağışlama duasını hatırladı/karşıladı anlamı taşır. Tevrat'ta Zacharya peygamberinin (M.Ö. 6. yüzyıl, Zekharyah kitabı) adıdır. Yeni Ahit'te Zachariah, Yuhanna Vaftizci'nin babası olarak yer alır (Luka 1). Arapçaya Zakariyyā (زكريا) olarak geçti; Türkçeye Osmanlı dini-edebî yoluyla Zekeriya (yumuşak söyleyişle) yerleşti. Zekeriya — Yahya — Meryem — İsa aynı Hz. Meryem dönemine ait Kur'anî peygamber-aile silsilesinin parçasıdır.
Popülerlik
Zekeriya, 1850 TÜİK kayıtlarında 100-200 sıralarında bulunur ve 19. yüzyıl Anadolu'sunun yaygın peygamber-isimlerinden biriydi. 20. yüzyıl boyunca dindar Türk-İslam ailelerinde 200-500 sıralarında istikrarlı kaldı; 2025'te #375 sıradadır.
Popülerlik Trendi
SabitKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: Hz. Zekeriya, Kur'anî 25 peygamberden biri ve Hz. Yahya-Hz. Meryem-Hz. İsa silsilesinin manevi öncülerindendir. Yaşlılığında ilahi mucize ile çocuk-bağışlanması, Hz. İbrahim ve Hz. Sare anlatısının paralelidir; Allah'ın yaşlılarda mucize-doğum bahşetmesi İslam-eskatoloji-vaadinin tekrar eden bir motifidir. Türk-İslam ailelerinde Zekeriya adı koymak çocuğa Hz. Zekeriya'nın sabırlı-imanlı manevi mirasını yakıştırma anlamı taşır. Yahudi-Hristiyan-İslam üç İbrâhîmî dinin ortak peygamber-figürüdür.
Kur'an-ı Kerim'de: Meryem Suresi, 2. Ayet
Bu, Rabbinin, kulu Zekeriya'ya olan rahmetinin anılmasıdır.
Tarihi Figürler
Hz. Zekeriya Peygamber
Tahminen M.Ö. 1. yüzyıl, Filistinİsrailoğullarının peygamberlerinden; eşi Eliṣabe'nin (Hz. İsa'nın annesi Meryem'in akrabası) yaşlılığında ve kısırlığında ilahi bir mucize ile oğlu Hz. Yahya'yı (Yuhanna Vaftizci) dünyaya getirdi (Meryem 2-15, Âl-i İmrân 37-41). Hz. Meryem'in tapınakta vasisi-bakıcısı olarak da Kur'an'da yer alır (Âl-i İmrân 37). Yahudi rivayetine göre Roma valisi Pontius Pilatus döneminde dini-baskı altında testereyle ikiye biçilerek şehit oldu — bu rivayet İslamî tefsir geleneğine de aktarıldı.
Edebiyatta ve Folklorda
Kur'an-ı Kerim — Meryem Suresi 2-15, Âl-i İmrân 37-41
Hz. Zekeriya'nın hayatı, duası ve Hz. Yahya'nın mucizevî doğumu Kur'an'ın Meryem Suresi (19) ve Âl-i İmrân Suresi'nde detaylı olarak işlenir. Meryem Suresi 19:2-15 Zekeriya'nın oğul-arzusu, Allah'ın müjdesi ve Hz. Yahya'nın doğumu anlatısının merkez metnidir. Hz. Zekeriya'nın Rabbi lā tadharnī fardan wa anta khayru'l-wārithīn ("Rabbim, beni tek başıma bırakma; Sen vârislerin en hayırlısısın", Enbiya 21:89) duası klasik İslamî dua-örneklerinden biridir.
Uluslararası Karşılıkları
- İbraniceZekharyah (זְכַרְיָה)
- ArapçaZakariyyā (زكريا)
- İngilizceZacharias / Zachariah
- AlmancaZacharias
- İspanyolcaZacarías
- RusçaZakharya (Захария)
Ünlü İsimdaşlar
Hz. Zekeriya Peygamber
Dini figürİslam'ın 25 Kur'anî peygamberinden biri; Hz. Yahya'nın babası, Hz. Meryem'in koruyucusu (vasisi).