Ayşem

Ayşem, Türkçü-Pers compound: ay (Türkçü — "ay-yıldızı") ve şem (Pers — "mum, klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurlarının terkibinden ay-mum, ay-ışığı, klasik halk-Türk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden Ay (yan-form söz-yapısı), Ayda, Aysu, Ayça, Aytaç, Aybeniz, Aydanur (yan-form söz-yapısı; bk. Aydanur maddesi yan-form söz-örgüsü), Ayben (yan-form söz-yapısı; bk. Ayben maddesi yan-form söz-örgüsü), Ayçin (yan-form söz-yapısı; bk. Ayçin maddesi yan-form söz-örgüsü), İncilay, Işılay (yan-form söz-yapısı; bk. Işılay maddesi yan-form söz-örgüsü), Aytuğ (yan-form söz-yapısı; bk. Aytuğ maddesi yan-form söz-örgüsü), Akay (yan-form söz-yapısı; bk. Akay maddesi yan-form söz-örgüsü), Gülsem (yan-form söz-yapısı; bk. Gulsem maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü oluşur. Klasik halk-Pers-Türk divan-şiir geleneğinde şem — sevgili-yan-yapı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır. 65 yıllık TÜİK tarihiyle 2025'te #402 sıradadır.

Türkçü-Pers compound Ayşem, iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: ay ("ay-yıldızı; klasik halk-Türk-Orta-Asya söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden Aydan, Aysu, Ayça, Ayda, Aytaç, Aysıla, Ayşegül, Aysel, Aynur, Aybeniz, Aydanur, Ayşin, Işılay, Ayben, Ayçin, Aytuğ, Akay, İncilay yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; bk. Ayben, Ayçin, Aydanur, Aytuğ, Akay, Işılay, İncilay maddeleri yan-form söz-örgüsü") ve şem ("mum; klasik halk-Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden şem-i şebistan — gece-mumu, şemdân — şamdan yan-form söz-yapıları yan-örgüsü; bk. Gulsem maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") söz-unsurlarının birleşmesiyle oluşmuştur. Klasik halk-Pers-Türk divan-şiir geleneğinde şem — sevgili-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır (klasik Pers divan-şiir-jargonunda şem-i ruh-i yâr — sevgili-yüzünün-mumu söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; bk. Hafız, Gazel maddeleri yan-form söz-örgüsü). Türkçü-Pers compound ay+şem — Cumhuriyet-eri (1923 sonrası) Atatürk'ün Türkçü-laik-modernleşme reformları çizgisinde laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif-Türkçü-Pers modern kız adı söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Ayşem özellikle 1960'tan itibaren laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız adı oldu.