Aziz
Anlam ve Köken
Aziz, Arapça ʿAzīz (عزيز) sözcüğünden gelir ve "değerli, onurlu, yüce, sevgili; kuvvetli, galip" anlamlarını taşır. Allah'ın 99 güzel isminden biri olan al-ʿAzīz (Yüce, Güçlü) aynı kökten gelir. Ayrıca Kur'an'da Hz. Yusuf kıssasında el-ʿAzīz (Mısır Vezîri) unvanıyla geçen kadın da bulunur. 170 yılı aşkın TÜİK kayıtlı kullanıma sahip İslami erkek isimlerindendir.
Arapça ʿAzīz (عزيز), ʿ-z-z (değerli olmak, yüce olmak, kuvvetli-güçlü olmak) kökünün faʿīl kalıbındaki sıfat biçimidir. Aynı kökten Arapça ʿizz (onur, değer), al-ʿAzīz (Allah'ın ismi — Yüce/Güçlü), iʿzāz (yüceltme, onur verme), aʿzaz (en değerli) sözcükleri türer. Kelime Kur'an'da 100'ü aşkın yerde geçer — Allah'ın sıfatı olarak en sık kullanılan isimlerden biri al-ʿAzīzdir. Ayrıca Yusuf Sûresi 12:30 ve 12:51'de Hz. Yusuf'u satın alan Mısır vezîrine al-ʿAzīz (Mısır Vezîri) unvanı verilir. Türkçede aziz kelimesi sevgili, değerli anlamıyla gündelik dile de yerleşmiştir (Aziz arkadaşım, aziz hatıra). Hristiyan geleneğinde Türkçede aziz kelimesi Latince sanctus (kutsal) karşılığı olarak kullanılır (Aziz Petrus, Aziz Pavlus). Türkçede özel ad olarak Osmanlı döneminden beri yaygın kullanılır.
Popülerlik
Aziz, 1850'den bu yana TÜİK kayıtlarında görülen çok eski bir İslami erkek ismidir — 1857'de #34 ile kendi zirvesine ulaştı. 20. yüzyıl boyunca 50-150. sıralarda istikrarlı kullanım gördü. 2015 Aziz Sancar'ın Nobel ödülüyle birlikte kısa süreli canlanma yaşandı; 2025'te #221 ile sabit trend kaydedildi. 175 yıllık kesintisiz kullanımıyla Allah'ın isimlerinden birinin dildeki yansıması olan Türk-İslami onomastiğin dayanıklı örneklerindendir.
Popülerlik Trendi
SabitKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: al-ʿAzīz Allah'ın 99 güzel isminden biri olup Kur'an'da en sık geçen ilahî sıfatlardan biridir — "al-ʿAzīz al-Ḥakīm" (Yüce ve Hakîm) formülü Kur'an'ın çeşitli sûrelerinde (Bakara 2:209, Âl-i İmrân 3:6, 3:18 gibi) tekrar eden kalıp-ifadedir. Bu sıfat Allah'ın mutlak güç-değer-yücelik niteliğini ifade eder. Ayrıca Yusuf Sûresi 12. sûrede Hz. Yusuf'u satın alan Mısır vezîri al-ʿAzīz unvanıyla anılır — bu bağlam aziz sözcüğünün siyasi-idari-unvan olarak da kullanıldığını gösterir. İsmin İslami manevi yükü Allah'ın ismi ile Hz. Yusuf kıssasının Mısır vezîri-unvanı arasında çift katmanlıdır.
Tarihi Figürler
Aziz Sancar — Nobel Kimya Ödülü sahibi Türk bilim insanı
1946-, Mardin / North CarolinaTürk-Amerikan moleküler biyolog ve biyokimyacı (d. 1946, Mardin). 2015 Nobel Kimya Ödülü'nü — DNA tamir mekanizmalarının moleküler düzeydeki keşfi için — iki meslektaşıyla (Tomas Lindahl ve Paul Modrich) birlikte kazandı. Türkiye'nin üç Nobel ödülü sahibinden biridir (Orhan Pamuk Edebiyat 2006, Aziz Sancar Kimya 2015, ve 2020 öncesi başka ödüller). North Carolina Üniversitesi'nde akademisyen olarak çalışmaktadır. 1977'de ABD'ye göç ettikten sonra DNA tamir mekanizmaları üzerine yaptığı araştırmalar kanser-araştırmalarının modern temelleri arasında kabul edilir. Türk-Amerikan bilim diasporasının simge figürlerinden biridir.
Uluslararası Karşılıkları
- Arapça (kaynak)ʿAzīz (عزيز)
- FarsçaʿAzīz
- UrducaʿAzīz
- Boşnakça / ArnavutçaAziz
Ünlü İsimdaşlar
Aziz Nesin
Yazar/HümoristTürk edebiyatının en önemli hümorist yazarlarından biri olup 100'den fazla kitap kaleme almıştır.
Aziz Sancar
Bilim İnsanı/KimyagerDNA onarım mekanizmaları üzerine yaptığı çalışmalarla 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü'nü kazanan Türk bilim insanıdır.
Aziz Mahmud Hüdayi
Mutasavvıf/ŞairOsmanlı döneminin önemli mutasavvıflarından biri olup Celvetiyye tarikatının kurucusudur.
Aziz Basmacı
FutbolcuTürk futbol tarihinde iz bırakmış milli takım oyuncularından biridir.
Aziz İsmi En Yaygın Hangi İllerde?
TÜİK 2025 verilerine göre Aziz isminin en çok kullanıldığı iller.