Badegül

Badegül, Pers compound: bâde (Pers bāda باده — "şarap, klasik halk-Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı") ve gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; bk. Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin, Gülseher, Nurdagül, Gülsemin, Gülnihal, Gülayşe, Gülsenem maddeleri yan-form söz-örgüsü") söz-unsurlarının terkibinden gül-renkli-şarap, gül-zarafetli-içki, klasik halk-Pers-Türk halk-zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Gül renkli şarap manasında nitelendirir. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde bâde — sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge: bâde-i sürḫ (kırmızı-bâde), bâde-i 'aşk (aşk-bâdesi), bâde-yi 'ulvī (yüce-bâde), bâde-i Mevlânâ (Mevlânâ-bâdesi), bâde-fürûş (bâde-saçan-yan-yapı söz-yapısı), bâde-keş (bâde-içen) yan-form söz-yapıları klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi yan-bağlanır. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; bk. ilgili maddeler yan-form söz-örgüsü detayı orada. Badegül özellikle 1936'dan itibaren laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız adı oldu. 89 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #405 sıradadır.

Pers compound Bâdegül, iki Pers söz-unsurunun terkibinden yapılmıştır: bâde (Pers bāda باده — "şarap, klasik halk-Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı; aynı kök-ailesinden bâde-i 'aşk — aşk-bâdesi, bâde-i sürḫ — kırmızı-bâde, bâde-yi 'ulvī — yüce-bâde, bâde-i Mevlânâ — Mevlânâ-bâdesi, bâde-fürûş — bâde-saçan-yan-yapı söz-yapısı, bâde-keş — bâde-içen, bâde-perest — bâde-tutkunu, bâde-i Cem — Cemşîd-bâdesi yan-örgüsü; klasik Pers divan-şiir-jargonunda bâde — sevgili-tasvirinin söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır") ve gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; aşk, güzellik, sevgili-yansıması yan-yorumlu söz-imgesi; bk. Yazgül, Gülzade, Gülendam, Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin, Gülseher, Nurdagül, Gülsemin, Gülnihal, Gülayşe, Gülsenem maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada"). Birleşim Bâde-Gül = "gül-renkli-şarap, gül-zarafetli-içki, klasik halk-Pers-Türk halk-zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı". TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Gül renkli şarap manasında nitelendirir. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), Nizâmî Gencevî (1141-1209), 'Umar Khayyām (1048-1131 — Rubā'iyyāt yan-bağlamı yan-bağlanır) gibi büyük şâirler-pîrler bâde-i 'aşk (aşk-bâdesi), bâde-yi gül-fâm (gül-renkli-bâde), bâde-i Cemshīd (Cemşîd-bâdesi; klasik Pers mit-evreninin söz-merkezindeki Cemşîd-pâdişâhı yan-bağlamı yan-bağlanır), bâde-yi maḥabbet (sevgi-bâdesi), bâde-yi waṣl (kavuşma-bâdesi), bâde-perest (bâde-tutkunu), bâde-fürûş (bâde-saçan), bâde-keş (bâde-içen) yan-form söz-yapılarını klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi şeklinde işler. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde bâde-i şer'î (şerî-bâde — yan-yorumlu sembolik-yan-yapı), bâde-i ma'nā (anlam-bâdesi), bâde-yi tevhid (tevhid-bâdesi; bk. Vahdet maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır (klasik halk-tasavvuf söz-örgüsünde bâde — Allah-aşkının yan-sembolik söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır). gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir (bk. ilgili maddeler yan-form söz-örgüsü detayı orada). Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Badegül-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, Badegül-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Badegül-yârın-aşk-yan-yan-yansıyan-cemâli yan-form söz-yapıları yer aldı. Badegül özellikle 1936'dan itibaren Cumhuriyet'in laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız adı oldu.