Bade

Bade, Farsça bade sözcüğünden gelir ve "şarap, kırmızı üzüm şarabı" anlamına gelir. Klasik Fars ve Türk divan edebiyatının en yoğun kullanılan imgelerinden biri olan bu kelime, tasavvufi şiirde ilahi aşkın sarhoşluğu, Hakk'la buluşmanın mistik kadehi sembolü olarak yüzyıllarca kullanıldı. Geleneksel kullanımda Bade çoğu zaman Bade Gül bileşik adının ilk parçasıdır; 2010'ların başından beri ise tek başına da sevilen bir kız adıdır. TÜİK kayıtlarında Bade ismine ilk olarak 1863 yılında rastlanmaktadır. İsim, en güncel veri olan 2025 yılında 74. sırayla kendi zirvesindedir.

Farsçada bade hem 'olmuş, olgun' hem de 'şarap' demektir; sözcük Orta Farsçadaki badag biçiminden gelir. Klasik Farsçada kelime özellikle kırmızı üzüm şarabı, daha genel olarak içki anlamında geçer. Klasik Fars-Türk divan şiirinin en merkezi imgelerinden biri haline gelmiş; Hafız-ı Şirazi, Sa'di, Ömer Hayyam, Mevlâna ile Osmanlı divan şairleri Fuzuli, Baki ve Şeyh Galib'in eserlerinde yüzlerce kez geçer. Çift katmanlı anlam: zahiri şiirde bade gerçek şarabın kadehini, batıni ve tasavvufi şiirde ise ilahi aşkın sarhoşluğunu ifade eder; bade-i aşk (aşk şarabı), bade-i irfan (irfan şarabı) terkipleri bu mistik kullanımın örnekleridir. Ad olarak Bade, geleneksel kullanımda çoğu zaman Bade Gül (Badegül) bileşiğinin ilk parçasıdır; bu bileşik, Bahtiyar adının kız karşılığı sayılan ve 'talih' anlamına gelen Bahtıgül'ün bir söylenişidir. Badegül ve Bağdegül biçimleri özellikle Sivas, Yozgat ve Tokat çevresinde tercih edilir.