Besim

Besim, Arapça Bāsim (باسم) — b-s-m (gülmek; tebessüm-etmek; güler-yüzlü-olmak) kökünden ism-i fâ'il — güler-yüzlü, tebessüm-eden, sevgi-saçan, gülen-mü'min anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Güler yüzlü, güleç adam manasında nitelendirir. Eril karşılığı Besime ("bk. Besime maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Naml 27:19 fa-tabassama ḍāḥikan min qawlihā yan-bağlamlı Hz. Süleyman tebessümü söz-yapısının söz-merkezi"). Aynı kök-ailesinden al-tabassum (tebessüm), tabassama / yatabassamu (tebessüm-etti / tebessüm-eder; Naml 27:19 fa-tabassama ḍāḥikan min qawlihā — "Onun [karıncanın] sözünden gülerek tebessüm-etti" — Hz. Süleyman'ın karıncayla yan-bağlamlı söz-yapısı), al-Mubtasim (tebessüm-eden), al-bashshāsh (yan-form söz-yapısı; klasik halk-türkçesinde yakın-yan-yorumlu söz-yapısı), al-Bāsima (dişil-form yan-form söz-yapısı; bk. Besime maddesi yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü oluşur. Klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünde Hz. Peygamber'in Tabassumuka fī wajhi akhīka ṣadaqah ("Kardeşine tebessüm-etmen sadakadır" — Tirmizî, Birr 36 yan-bağlamlı söz-yapısı) hadisi yan-bağlanır; klasik İslamî tebessüm-onursal söz-yapısının söz-imgesi. 167 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #438 sıradadır.

Arapça Bāsim (باسم), b-s-m ("gülmek; tebessüm-etmek; güler-yüzlü-olmak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde tebessüm kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden ism-i fâ'il — güler-yüzlü, tebessüm-eden, sevgi-saçan, gülen-mü'min. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Güler yüzlü, güleç adam manasında nitelendirir. Eril karşılığı Besime ("bk. Besime maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada — Naml 27:19 fa-tabassama ḍāḥikan min qawlihā yan-bağlamlı Hz. Süleyman tebessümü söz-yapısının söz-merkezi"). Aynı kök-ailesinden al-tabassum ("tebessüm; klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik halk-türkçesinin söz-yapısı"), tabassama / yatabassamu ("tebessüm-etti / tebessüm-eder"; Kur'an'da Naml 27:19 fa-tabassama ḍāḥikan min qawlihā wa-qāla rabbi awzi'nī an ashkura ni'mataka allatī an'amta 'alayya wa-'alā wālidayya wa-an a'mala ṣāliḥan tarḍāhu wa-adkhilnī bi-raḥmatika fī 'ibādika al-ṣāliḥīn — "Onun [karıncanın] sözünden gülerek tebessüm-etti ve dedi ki: Rabbim! Bana, anama-babama verdiğin nimetine şükretmemi ve hoşnut olacağın iyi-bir-iş yapmamı ilham et; rahmetinle beni iyi-kullarının arasına dahil et" — Hz. Süleyman'ın karıncayla yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge — bk. Besime maddesi yan-form söz-örgüsü), al-Mubtasim ("tebessüm-eden; klasik halk-Arapça"), al-bashshāsh ("yan-form söz-yapısı; klasik halk-türkçesinde yakın-yan-yorumlu söz-yapısı; bashshāsh al-wajh — güler-yüzlü"), al-Bāsima ("dişil-form yan-form söz-yapısı; bk. Besime maddesi yan-form söz-örgüsü"), al-ibtisām ("tebessüm-yan-form söz-yapısı"), Mubāsim (yan-form söz-yapısı), al-bismah (klasik halk-Arapça yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünde Hz. Peygamber'in Tabassumuka fī wajhi akhīka ṣadaqah ("Kardeşine tebessüm-etmen sadakadır" — Tirmizî, Birr 36; İbn Ḥibbān, Ṣaḥīḥ 474 yan-bağlamlı söz-yapısı) hadisi yan-bağlanır; klasik İslamî tebessüm-onursal söz-yapısının söz-imgesi. Hz. Peygamber'in klasik İslamî hadis-edebî söz-örgüsünde kāna rasūlu'llāhi aktharu mā yajlisu mubtasiman ("Allah-resûlü oturduğu yerlerde çoğunlukla tebessüm-eden olurdu" — Tirmizî, al-Shamā'il al-Muḥammadiyya yan-bağlamlı söz-yapısı) hadisi klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi. Klasik halk-türkçesinde Besim-yârın-tebessümü, Besim-yârın-yumuşak-yüzü, Besim-yârın-güler-yüzü yan-form söz-yapıları klasik halk-zarafet söz-örgüsünün söz-imgeleridir. Besim özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu Türk-İslam ailelerin sevdiği zarif erkek-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Klasik modern Türkiye söz-örgüsünde Besim Tibuk (1927-2009 — modern Türk siyâsetçi, Liberal Demokrat Parti kurucusu) yan-bağlamla yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Besîm / Besim / Bāsim yan-formlarında yerleşmiştir.