Cemalettin

Cemalettin, Arapça Jamāl al-Dīn (جمال الدين) — jamāl (güzellik, cemâl) ve al-dīn (din) — dinin güzelliği, dini cemâl-içinde yansıtan anlamına gelir. -eddin sonekli compound erkek adlarının (Hayrettin, Fahrettin, Necmettin, Bahattin, Şerafettin, Muhittin, Sadettin, Nizamettin, Hüsamettin) ailesinden bir üyedir. al-Jamāl klasik İslamî teoloji-tasavvufunda Allah'ın al-Jalāl (celâl, ihtişam) sıfat-çiftiyle birlikte temel-niteliklerinden biridir. En bilinen taşıyıcısı modern İslamcılığın kurucu-figürü Cemâleddin Afgânî (1838-1897), Pan-İslamcılığın 19. yüzyıl ideologu. 170 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #438 sıradadır.

Cemalettin, Arapça Jamāl al-Dīn (جمال الدين) compound'undan: jamāl ("güzellik, cemâl; estetik-ihtişam"; j-m-l kökünden — aynı kökten al-jamīl — güzel; al-Jamāl — Allah'ın al-Jalāl ile birlikte temel-niteliklerinden biri; al-tajmīl — güzelleştirme; Cemil gibi yaygın erkek adı; Cemile dişil) ve al-dīn ("din"). Birlikte Jamāl al-Dīn = dinin güzelliği, dini cemâl-içinde yansıtan. -eddin sonekli compound erkek adlarının yapısı, Türk-Osmanlı ulemâ-tarikat geleneğinde 12-15. yüzyıllar arası büyük âlim, gazi-emir ve tasavvuf üstadlarına verilen onursal-lakaplardı. al-Jamāl / al-Jalāl sıfat-çifti klasik İslamî kelâm-tasavvuf geleneğinde Allah'ın temel-niteliklerinin iki kategorisidir: al-Jamāl (cemâl — Allah'ın yumuşaklık-rahmetlilik nitelikleri: al-Raḥmān, al-Raḥīm, al-Wadūd, al-Laṭīf) ve al-Jalāl (celâl — Allah'ın azamet-kahhârlık nitelikleri: al-Jabbār, al-Qahhār, al-Muntaqim, al-'Aẓīm). Türkçeye Osmanlı medrese-tasavvuf yoluyla Cemâleddin (klasik) ve Cemalettin (yumuşak söyleyiş) yerleşmiştir.