Cesim

Cesim, Arapça Jasīm (جسيم) — j-s-m (cisim-olmak; iri-olmak; büyük-olmak) kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa formu — iri, büyük, heybetli, cesametli-asîl-yiğit anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu İri, büyük manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-jism ("cisim, beden, kütle; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez kavramı; klasik halk-türkçesinde cisim yan-form söz-yapısı"; klasik İslamî kelâm-tartışmalarında al-jism — cisim-yan-yorumlu söz-yapısı klasik İslamî teoloji-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır), al-Jasāma (irilik), al-Mujassam (cisimleştirilmiş, bedene-büründürülmüş), al-tajsīm (cisimlendirme — yan-form), al-Mujassima (klasik İslamî kelâm-tarihinde Allah'ı-cisim-olarak-tasavvur-eden yan-form söz-yapısının söz-imgesi; klasik kelâm-tartışmalarının yan-bağlamı), al-Ajsām (cisimler — çoğul) yan-örgüsü oluşur. Klasik Arap halk-edebî söyleminde al-jasīm al-karīm (iri-cömert), al-jasīm al-asīl (iri-asîl), al-Jasīm al-Manzar (heybetli-görünüşlü) yan-form söz-yapıları klasik halk-onursal söz-örgüsünün söz-imgesidir. 92 yıllık TÜİK derinliğiyle 2024'te #449 sıradadır.

Arapça Jasīm (جسيم), j-s-m ("cisim-olmak; iri-olmak; büyük-olmak; bedene-bürünmek; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde irilik-cisim kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa formudur — iri, büyük, heybetli, cesametli-asîl-yiğit. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu İri, büyük manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-jism ("cisim, beden, kütle; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez kavramı; klasik halk-türkçesinde cisim yan-form söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-jasad — beden, al-badan — beden yan-form söz-yapıları yan-bağlanır; klasik İslamî kelâm-tartışmalarında al-jism — cisim-yan-yorumlu söz-yapısı klasik İslamî teoloji-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır"), al-Jasāma ("irilik; klasik Arap halk-türkçesinin söz-yapısı"), al-Mujassam ("cisimleştirilmiş, bedene-büründürülmüş"), al-tajsīm ("cisimlendirme — yan-form söz-yapısı"), al-Mujassima ("klasik İslamî kelâm-tarihinde Allah'ı-cisim-olarak-tasavvur-eden yan-form söz-yapısının söz-imgesi; klasik kelâm-tartışmalarında bu yan-form söz-yapısı reddedilen yan-yorumlu söz-yapısının söz-merkezi; klasik kelâm-doktrininde al-Mu'aṭṭila — Allah'ın-sıfatlarını-iptal-eden yan-form söz-yapısı yan-bağlamlı söz-yapısının zıt-yan-yorumu"), al-Ajsām ("cisimler — çoğul; klasik kelâm-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı"), al-jusmān ("yan-form söz-yapısı; klasik halk-Arapça"), jasuma / yajsumu ("iri-oldu / iri-olur; klasik halk-Arapça söz-yapısı") yan-örgüsü oluşur. Klasik Arap halk-edebî söyleminde al-jasīm al-karīm ("iri-cömert; klasik halk-zarafet söz-yapısı"), al-jasīm al-asīl ("iri-asîl; klasik halk-zarafet söz-yapısı"), al-Jasīm al-Manzar ("heybetli-görünüşlü; klasik halk-zarafet söz-yapısı"), al-jasīm al-shā'n (şanlı-iri-yan-form söz-yapısı) yan-form söz-yapıları klasik halk-onursal söz-örgüsünün söz-imgesidir. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde cesim-yiğit, cesim-pehlivan, cesim-asîl yan-form söz-yapıları klasik halk-cengî-yiğit söz-örgüsünün söz-imgesi. Klasik Türk halk-edebî söyleminde Cesim-Bey, Cesim-Aslan, Cesim-yârın-onursal-yiğit yan-formlarında yer aldı. Cesim özellikle dindar-eğitimli Osmanlı-Anadolu (özellikle Doğu-Anadolu Kürt-Türk-İslam ailelerinin) sevdiği zarif erkek-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Cesîm / Cesim / Jasīm yan-formlarında yerleşmiştir.