Cihad

Cihad, Arapça al-jihād (الجهاد) — j-h-d (çalışmak, gayret-etmek) kökünün isim-formu — Allah-yolunda-savaşma, çaba-gösterme, klasik İslamî onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden al-Mujāhid (cihâd-eden — yan-form söz-yapısı), al-Mujāhidūn (cihâd-edenler — çoğul), al-juhd (çaba), al-ijtihād (içtihâd; klasik İslamî hukuk-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı), al-Mujtahid (içtihâd-eden-âlim) yan-örgüsü oluşur. Kur'an-ı Kerîm'de al-jihād/jāhadū söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: Hac 22:78 Wa-jāhidū fī'llāhi ḥaqqa jihādihi Huwa-jtabākum — "Allah-yolunda hakkıyla cihâd-edin; O sizi seçti"; Tevbe 9:20 Alladhīna āmanū wa-hājarū wa-jāhadū fī sabīli'llāhi — "İman-edip Allah-yolunda hicret-eden ve cihâd-edenler" (bk. Hicret maddesi yan-form söz-örgüsü Tevbe 9:20 yan-bağlamı); Bakara 2:218 Inna lladhīna āmanū wa-lladhīna hājarū wa-jāhadū fī sabīli'llāhi. Klasik halk-İslamî tasavvuf söz-örgüsünde al-jihād al-akbar (büyük-cihâd — jihād al-nafs nefisle-cihâd; klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır), al-jihād al-aṣghar (küçük-cihâd — kâfirlerle-cihâd) iki-yan-form söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. 76 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #377 sıradadır.

Arapça al-jihād (الجهاد), j-h-d ("çalışmak, gayret-etmek; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde j-h-d kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Mujāhid — cihâd-eden, al-Mujāhidūn — cihâd-edenler-çoğul, al-juhd — çaba, al-ijtihād — içtihâd; klasik İslamî hukuk-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı, al-Mujtahid — içtihâd-eden-âlim, al-jāhid — yan-form söz-yapısı, al-mujāhada — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünün isim-formu — Allah-yolunda-savaşma, çaba-gösterme, klasik İslamî onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı. Kur'an-ı Kerîm'de al-jihād/jāhadū söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: (1) Hac 22:78 Wa-jāhidū fī'llāhi ḥaqqa jihādihi Huwa-jtabākum wa-mā ja'ala 'alaykum fī al-dīni min ḥaraj millata abīkum Ibrāhīma Huwa sammākumu al-Muslimīna min qabl wa-fī hādhā li-yakūna al-rasūlu shahīdan 'alaykum wa-takūnū shuhadā'a 'alā al-nās — "Allah-yolunda hakkıyla cihâd-edin; O sizi seçti; dininizde size bir-zorluk-yapmadı; bu, atanız İbrahim'in milletidir; O daha-önce de bu [Kur'an]'da da sizi Müslüman-adlandırdı; Resûl size şâhid-olsun, siz de insanlara şâhidler-olun" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî cihâd-doktrininin söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi (Hac-Sûresi'nin söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır); (2) Tevbe 9:20 Alladhīna āmanū wa-hājarū wa-jāhadū fī sabīli'llāhi bi-amwālihim wa-anfusihim a'ẓamu darajatan 'inda'llāh — "İman-edip Allah-yolunda mallarıyla ve canlarıyla hicret-eden ve cihâd-edenler, Allah katında derecesi-en-büyüktür" yan-bağlamlı söz-yapısı (bk. Hicret, Şüheda maddeleri yan-form söz-örgüsü Tevbe 9:20 yan-bağlamı); (3) Bakara 2:218 Inna lladhīna āmanū wa-lladhīna hājarū wa-jāhadū fī sabīli'llāhi ulā'ika yarjūna raḥmata'llāh — yan-bağlanır; (4) Saff 61:11 Tu'minūna bi'llāhi wa-rasūlihi wa-tujāhidūna fī sabīli'llāhi bi-amwālikum wa-anfusikum — yan-bağlanır; (5) Furkân 25:52 Fa-lā tuṭi'i al-kāfirīna wa-jāhidhum bihi jihādan kabīrā — "Kâfirlere itaat-etme; onlarla onunla [Kur'an'la] büyük-bir-cihâd ile cihâd-et" — klasik halk-Sünni söz-örgüsünde al-jihād bi-l-Qur'ān (Kur'an'la-cihâd) söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik halk-İslamî tasavvuf-edebî söyleminde al-jihād al-akbar (büyük-cihâd — jihād al-nafs nefisle-cihâd; klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imgesi; klasik halk-Sünni hadis-rivayetinde "Raja'nā mina al-jihādi al-aṣghari ilā al-jihādi al-akbar" — "küçük-cihâd'dan büyük-cihâd'a döndük" yan-bağlamı yan-bağlanır), al-jihād al-aṣghar (küçük-cihâd — kâfirlerle-cihâd) iki-yan-form söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünde Cihâd-ı Ekber (büyük-cihâd; nefisle-cihâd), Cihâd-ı Asgar (küçük-cihâd) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Cihâd / Cihad yan-formunda yerleşmiştir. Cihad özellikle 1949'dan itibaren dindar-eğitimli Anadolu Türk-İslam ailelerinin sevdiği klasik onursal-yan-yapı erkek adı oldu.