Cihangir
Anlam ve Köken
Cihangir, Farsça jahāngīr (جهانگیر) — jahān (dünya) + -gīr (zapt eden, alan) — kelimesinden gelir ve "dünyaya egemen olan, dünya hükümdarı" anlamını taşır. Osmanlı klasik döneminde sevilen bir hükümdar-niteleyici ad olarak yerleşmiş; Şehzade Cihangir (Süleyman I'in oğlu) ve Babür İmparatoru Cihangir Şah (1569-1627) en bilinen taşıyıcılarıdır. İstanbul'un Beyoğlu'ndaki Cihangir semti adını ondan alır. 158 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #53 sıradadır.
Farsça jahāngīr (جهانگیر), iki Farsça unsurun birleşimidir: jahān (dünya, evren — Pehlevicedeki gēhān'dan gelir) ve -gīr (Farsça gereftan = tutmak, almak, zapt etmek fiilinin sıfat-fiil eki). Birlikte "dünyayı zapt eden" anlamına gelir — Pers/Hint hükümdar-titulatürünün tipik bir örneğidir. Aynı kalıbın diğer örnekleri: cihandar (dünya tutan), cihanşah (dünya şahı). Türkçeye Osmanlı sarayının Farsça-yüksek edebiyatından geçmiş ve Osmanlı dönemi boyunca yaygın bir saray-asalet adı olmuştur.
Popülerlik
Cihangir, 1867'den itibaren TÜİK kayıtlarında izlenir ve 19. yüzyıl sonu Osmanlı seçkin ailelerinde sevilen klasik bir ad olmuştur. 20. yüzyılda yüzlüler arasında istikrarlı bir konumda kaldı. 2011 sonrası Muhteşem Yüzyıl dizisinin yarattığı dalga ve İstanbul Cihangir mahallesinin bohem-entelektüel imajının yükselişi, ismi yeniden yukarı taşıdı. 2025'te #53 sırada güçlü bir yer tutar; trend yukarı yönlüdür ve önümüzdeki yıllarda top-50'ye yerleşmesi beklenir.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Tarihi Figürler
Şehzade Cihangir
1531-1553, Osmanlı İstanbulKanuni Sultan Süleyman ve Hürrem Sultan'ın en küçük oğlu. Engebeli (kambur) olduğu rivayet edilir. Üvey ağabeyi Şehzade Mustafa'nın 1553'te idamından kısa süre sonra üzüntüden hastalanarak Halep'te öldü. Babası, oğlunun anısına 1559'da Beyoğlu sırtlarındaki tepede Cihangir Camii'ni Mimar Sinan'a yaptırdı; bu cami, semte adını verdi ve modern İstanbul'un Cihangir mahallesi bu hatırayla yaşar.
Cihangir Şah (Jahangir)
1569-1627, Babür İmparatorluğuBabür hükümdarı Ekber'in oğlu, dördüncü Babür İmparatoru (1605-1627). Sanata düşkünlüğüyle tanınır; Babür minyatür sanatının altın çağı onun saltanatına denk gelir. Tuzuk-i Jahangiri adlı otobiyografisi, Hint-İslam edebiyatının önemli kişisel anlatılarındandır.
Edebiyatta ve Folklorda
Tuzuk-i Jahangiri
Cihangir Şah (Babür) · 1627Babür hükümdarı Cihangir'in Farsça yazılmış otobiyografisi. Saray hayatı, sanat tutkusu, doğa gözlemleri ve siyasi olayların ilk-ağızdan kaydı; Hint-Fars edebiyatının özgün bir eseridir.
Modern Kültürde
Cihangir Mahallesi (İstanbul)
semt-adi · 1559Beyoğlu'nda, Boğaz manzaralı bir tepede yer alan Cihangir, Şehzade Cihangir adına yaptırılan camiden adını alır. 19. yüzyıldan itibaren Levanten ve gayrimüslim ailelerin yerleştiği bir mahalle olarak kozmopolit bir kimlik kazandı; 2000 sonrası ise sanatçı, yazar, yönetmen kuşağının sevdiği bohem-entelektüel bir İstanbul mahallesi olarak modern Türk popüler kültüründe yer edindi.
Muhteşem Yüzyıl
tv-dizi · 2011Show TV (sonra Star) — Kanuni dönemini konu alan dönem dizisi. Şehzade Cihangir karakteri (Tolga Sarıtaş) izleyiciye Cihangir adını yeniden tanıtmış ve 2012-2020 arası popülerlik dalgasının kaynağı olmuştur.
Uluslararası Karşılıkları
- FarsçaJahāngīr (جهانگیر)
- Urduca / Hint-BabürJahangir
- İngilizce (transliterasyon)Jahangir / Cihangir
- AzericeCahangir
Ünlü İsimdaşlar
Şehzade Cihangir
Tarihi figürKanuni Sultan Süleyman ile Hürrem Sultan'ın küçük oğlu (1531-1553). Genç yaşta hayatını kaybetti; babası onun anısına Beyoğlu'nda Cihangir Camii'ni Mimar Sinan'a yaptırdı.
Cihangir Şah
Tarihi figürBabür İmparatorluğu'nun dördüncü hükümdarı (1569-1627). *Jahangir* olarak da bilinir; Babür sanatının zirvesindeki dönemin yöneticisidir.