Dündar

Dündar, Türkçe halk-yumuşak-söyleyişle Pers-Arapça compound Dīndâr (دیندار); dīn ("din, mensubiyet; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez söz-yapısı") ve -dār ("-tutucu, -koruyucu; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı") söz-unsurlarının terkibinden dindar, dini-tutan, manevî-din-yan-bağlı mü'min anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu bk. Dindar. 2. Eski ordu düzeninde artçı birlik manasında nitelendirir. Klasik halk-türkçesinde Dündar yan-form söz-yapısının iki-yan-yorumlu söz-yapısı yan-bağlanır: (1) Dīndâr yumuşak-söyleyişi yan-form söz-yapısının söz-yansıması; (2) klasik Türkçü askerî-jargonunda artçı-birlik, son-savaşçı-grup yan-form söz-yapısının söz-yansıması. Aynı kök-ailesinden Dīndâr ("dindar; klasik halk-Pers-Türk-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı"), dīn ("din; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez söz-yapısı; al-dīn al-Islāmī — İslam-dîni yan-form söz-yapısı; bk. Saadettin, Selahaddin, Nureddin maddeleri yan-form söz-örgüsü"), al-dār ("yer, yurt; klasik halk-Arapça yan-form"; bk. Dār al-Salām — Selâm-yurdu yan-form söz-yapısı; Abdulselam maddesi söz-örgüsü), Pers söz-örgüsünde -dār — koruyucu, tutucu yan-form söz-yapısı (örn. jān-dār — can-tutan, māl-dār — mâl-sahibi, peyk-dār — peyk-tutan, bakht-dār — baht-sahibi yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü oluşur. Tarihsel-referansı klasik Osmanlı kuruluş-dönemi figürü Dündar Bey (Osman Gâzî'nin amcası ya da kardeşi yan-bağlamlı söz-yapısı, 13. yüzyıl klasik Anadolu Selçuklu-Osmanlı söz-örgüsünün söz-imgesi yan-bağlanır; bk. Gündüz* maddesi söz-örgüsü) yan-bağlanır. 104 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #436 sıradadır.

Türkçe halk-yumuşak-söyleyiş yan-formu Dündar, Pers-Arapça compound Dīndâr (دیندار); iki söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: dīn ("din, mensubiyet; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez söz-yapısı; bk. Saadettin, Selahaddin, Nureddin maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") ve -dār ("-tutucu, -koruyucu; klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-form söz-yapısı; aynı kök-ailesinden jān-dār — can-tutan, māl-dār — mâl-sahibi, peyk-dār — peyk-tutan, bakht-dār — baht-sahibi yan-form söz-örgüsü; klasik Pers söz-örgüsünde -dār eki klasik halk-zarafet-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı") söz-unsurlarının terkibinden — dindar, dini-tutan, manevî-din-yan-bağlı mü'min. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu bk. Dindar. 2. Eski ordu düzeninde artçı birlik manasında nitelendirir. Klasik halk-türkçesinde Dündar yan-form söz-yapısının iki-yan-yorumlu söz-yapısı yan-bağlanır: (1) Dīndâr yumuşak-söyleyişi yan-form söz-yapısının söz-yansıması; klasik halk-türkçesinin yumuşatma-eğilimi yan-yorumla i-ü, ndâ-nda yan-form-yan-örgülü söz-yapısının söz-yansıması; (2) klasik Türkçü askerî-jargonunda artçı-birlik, son-savaşçı-grup yan-form söz-yapısının söz-yansıması; klasik Osmanlı askerî-jargonunda Dündar Aliyy — son-savaşçı-grup yan-form söz-yapısı yan-bağlanır. Aynı kök-ailesinden Dīndâr ("dindar; klasik halk-Pers-Türk-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik halk-türkçesinin söz-merkezindeki söz-yapısı"), dīn ("din; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez söz-yapısı; al-dīn al-Islāmī — İslam-dîni yan-form söz-yapısı; al-dīn al-naṣīḥa — bk. Nasuh maddesi söz-örgüsü; klasik İslamî hadis-onursal söz-yapısının söz-merkezi yan-bağlamı; bk. Saadettin, Selahaddin, Celalettin, Cemalettin, Nureddin, Hayrettin, Alaaddin, Alattin maddeleri yan-form söz-örgüsü"), al-dār ("yer, yurt; klasik halk-Arapça yan-form; Dār al-Salām — Selâm-yurdu yan-form söz-yapısı; bk. Abdulselam maddesi söz-örgüsü; Dār al-Islām — İslâm-yurdu yan-form söz-yapısı; klasik İslamî fıkıh-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı; Dār al-Ḥarb — savaş-yurdu yan-form söz-yapısı; Dār al-'Ahd — ahit-yurdu yan-form söz-yapısı klasik İslamî fıkıh-jargonunun söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır"), Pers söz-örgüsünde -dār yan-form söz-yapısı (örn. jān-dār — can-tutan, māl-dār — mâl-sahibi, peyk-dār — peyk-tutan, bakht-dār — baht-sahibi, kerm-dār — kerem-sahibi, Hân-dār — han-tutucu, muḥkemiyet-dār — muhkemiyet-sahibi yan-form söz-örgüsü; klasik Pers söz-örgüsünde -dār eki klasik halk-zarafet-jargonunun söz-merkezindeki söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Klasik İslamî halk-tasavvuf-edebî söz-örgüsünde Dīndâr-i 'âlem (cihân-dindarı), Dīndâr-i Hudâ (Hudâ-dindarı), Dīndâr-i Yâr (sevgili-dindarı) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. Tarihsel-referansı klasik Osmanlı kuruluş-dönemi figürü Dündar Bey (Osman Gâzî'nin amcası ya da kardeşi yan-bağlamlı söz-yapısı, 13. yüzyıl klasik Anadolu Selçuklu-Osmanlı söz-örgüsünün söz-imgesi yan-bağlanır; klasik Osmanlı tarih söz-örgüsünde Söğüt-Yeniçağ Anadolu Türk-Beylik söz-örgüsünün söz-merkezindeki figürlerinden; bk. Gündüz maddesi söz-örgüsü) yan-bağlanır; klasik Osmanlı tarih-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi. Klasik halk-türkçesinde Dündar-yârın-onursal-yan-yan-zarafeti, Dündar-yârın-asîl-dindar-yan-yan-asîlliği, Dündar-yârın-yumuşak-söyleyişi yan-form söz-yapıları yer aldı. Dündar özellikle dindar-Anadolu Türk-İslam ailelerin sevdiği klasik erkek-adı yumuşak-söyleyiş yan-formu şeklinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Anadolu yumuşak-söyleyişiyle Dîndâr / Dündar / Dīndâr* yan-formlarında yerleşmiştir.