Egemen

Egemen, Eski Türkçe eke (büyük, ulu) ve agent eki -men birleşiminden Cumhuriyet döneminde Türk Dil Kurumu'nun karşılık önerileri arasında türetilmiş ve "hükümran, sovereign, buyruğunu yürüten" anlamında yerleşmiş bir Türkçe addır. Aynı kelime 1936 sonrası dilde egemenlik (sovereignty) olarak siyaset terminolojisine girmiş; sıfat-isim ikiliği taşıyan bu yapı modern Türk-Cumhuriyetçi söylemin sembollerinden biri olmuştur. 1958'den TÜİK kayıtlarında izlenir; 2025'te #90 sıradadır.

Egemen, 1930'lar-1940'lardaki Türk Dil Kurumu öztürkçeleştirme çalışmalarının ürünüdür. Eski Türkçe eke (Köktürk yazıtlarında äkä olarak geçer — büyük, ulu) köküne, fail/agent eki olan -men (Türkçede öğretmen, gözetmen, yönetmen gibi) eklenerek "buyruğunu yürüten, üstün konumda olan" anlamını verecek biçimde türetilmiştir. Cumhuriyet'in egemenlik kavramını (Latince sovereignty karşılığı) Türkçeleştirme ihtiyacından doğmuş; başarılı olarak hem siyasal terim (egemenlik, egemen devlet) hem de kişi adı olarak yerleşmiştir. Türk Dil Devrimi'nin başarılı ürünlerinden sayılır.