Ejder

Ejder, Pers Azhdar / Azhdahā (اژدر / اژدها) — klasik Pers mitolojisinde ejderha-figürü yan-form söz-yapısının söz-yansıması; büyük-yılan, mitolojik-canavar, klasik epik-cengî-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Büyük yılan manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden Azhdahā ("Pers mitolojisinde Şehnâme'nin (Firdevsî 1010) ejderha-figürü; klasik Pers epik-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge"), Azhdahāk ("klasik Pers Avesta-mitolojisinde Aži Dahāka — üç-başlı-ejderha figürü; klasik Zerdüştî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlamı; klasik Pers Şehnâme-mitolojisinde Ḍaḥḥāk — Arap-tiranı yan-form söz-yapısının söz-imgesi"), Azh-i azhdar (yan-form söz-yapısı), Azhdar-bend (ejderha-zinciri) yan-örgüsü oluşur. Klasik Pers Şehnâme-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgesi; Firdevsî Şehnâme'sinde (1010) klasik Pers epik-mitolojisinin söz-merkezindeki kahraman-cengîler (Rüstem-i Zâl, Sâm, Zâl, Esfendiyâr) ejderha-cengîleriyle yan-bağlamla yan-bağlanır. Klasik Türk halk-edebî söyleminde ejder-cengî, ejder-yenen-yiğit, ejder-aşan-cesaret yan-form söz-yapıları klasik halk-cengî söz-örgüsünün söz-imgeleridir. 127 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #435 sıradadır.

Pers Azhdar / Azhdahā (اژدر / اژدها), klasik Pers mitolojisinde ejderha-figürü yan-form söz-yapısının söz-yansıması; büyük-yılan, mitolojik-canavar, klasik epik-cengî-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Büyük yılan manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden Azhdahā ("Pers mitolojisinde Şehnâme'nin (Firdevsî 1010) ejderha-figürü; klasik Pers epik-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge; modern Pers söz-örgüsünde azhdahā — ejderha söz-yapısının söz-merkezi"), Azhdahāk ("klasik Pers Avesta-mitolojisinde Aži Dahāka — üç-başlı-ejderha figürü; klasik Zerdüştî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlamı; klasik Pers Şehnâme-mitolojisinde Ḍaḥḥāk — Arap-tiranı yan-form söz-yapısının söz-imgesi; Şehnâme'de Ḍaḥḥāk klasik Pers tarih-mitolojisinin söz-merkezindeki tiran-figür, Cemşîd-Şâh'ı tahttan düşüren ve omzundan iki-yılan-büyüyen kötü-figür yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi; Ferîdûn-Şâh tarafından Demâvend-Dağı'na zincirlenen klasik mitolojik söz-imgesi"), Azh-i azhdar (yan-form söz-yapısı), Azhdar-bend ("ejderha-zinciri; Demâvend-Dağı'nda zincirli-ejderha söz-imgesi yan-form söz-yapısı"), Azhdar-mār (ejderha-yılan), Azhdar-shikan (ejderha-yenen yan-form söz-yapısı), azhdar-paykar (ejderha-bedenli yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü oluşur. Klasik Pers Şehnâme-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgesi; Firdevsî Tûsî'nin (940-1020) Şehnâme'sinde (1010, klasik Pers epik-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki eser, 50000 beyit) klasik Pers epik-mitolojisinin söz-merkezindeki kahraman-cengîler (Rüstem-i Zâl, Sâm-i Nerîman, Zâl, Esfendiyâr, Behrâm Çûbîn) ejderha-cengîleriyle yan-bağlamla yan-bağlanır; özellikle Rüstem'in yedi-imtihânı (Heft Ḫân-i Rüstem) yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi — Rüstem Mâzanderan-yolculuğunda yedi-imtihandan biri olarak büyük-bir-ejderhayı (azhdar) öldürmesi yan-bağlamlı söz-yapısı klasik Pers epik-edebî söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı. Klasik Pers söz-örgüsünde Şehnâme'deki Ḍaḥḥāk (Arap-tiranı) figürü Avesta-mitolojisinin Aži Dahāka (üç-başlı ejderha) yan-form söz-yapısının söz-yansıması yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi; klasik Pers tarih-mitolojisinin söz-merkezindeki tiran-figür Cemşîd-Şâh'ı tahttan düşüren, omzundan iki-yılan-büyüyen, halkın çocuklarını yılanlara yediren kötü-figür yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi. Ferîdûn-Şâh, Kâve-i Âhengar (demirci-Kâve)'nin önderliğinde halk-ayaklanması sonucu Ḍaḥḥāk'ı yenip Demâvend-Dağı'na zincirler — klasik Pers söz-örgüsünün söz-merkezindeki adâlet-zafer söz-imgesi. Klasik Türk halk-edebî söyleminde ejder-cengî, ejder-yenen-yiğit, ejder-aşan-cesaret, ejder-bend-eden-kahraman yan-form söz-yapıları klasik halk-cengî söz-örgüsünün söz-imgeleridir; klasik halk-aşıklarının türkülerinde Ejder-Bey, Ejder-Aslan, Ejder-yiğit yan-formlarında yer aldı. Ejder özellikle dindar ve laik-Türkçü orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif erkek-adı oldu; klasik Pers-Türk epik-cengî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Ejder / Azhdar yan-formlarında yerleşmiştir.