Taşkın

Taşkın, Türkçe taş- (taşmak; sel-gibi-akmak; sınırı-aşmak) fiilinden Türkçe -(ı)kın sıfat-yapma ekiyle türetilmiş — coşkun, coşkulu, sel-gibi-akan, sınırını-aşan, taşkınlık-sahibi anlamlarına gelir. Klasik halk-türkçesinde taşkın sözcüğü iki-yan-yönlü kullanım gördü: (1) somut-yan-yorumla ("nehir-taştı", "sel-taşkını" — su-bolluğu yan-yorumu); (2) soyut-yan-yorumla ("taşkın-coşku", "taşkın-yürek" — duygu-coşkusu yan-yorumu). Aynı kökten taşmak (klasik halk-türkçesinin standart söz-yapısı), taş-yan-coşkun, taş-bahar-coşkusu yan-form-yan-örgülü söz-yapıları yer alır. Türkçe -(ı)kın sıfat-yapma eki klasik halk-türkçesinde coşkun (coş-kun), azgın (az-gın), kızgın (kız-gın), yorgun (yor-gun), atılgan (atıl-gan), çalışkan (çalış-kan), belirgin (belir-gin), ergin (er-gin), bilgin (bil-gin) yan-form söz-örgüsünün söz-merkezindedir. Cumhuriyet sonrası Türkçeleştirme dalgasının modern erkek-adı türetimlerindendir; klasik Türkçü-cesur-coşku söz-yapısının söz-imgesi. 91 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #438 sıradadır.

Türkçe Taşkın, taş- (Eski Türkçe — "taşmak; sel-gibi-akmak; sınırı-aşmak; coşmak; üstüne-akmak") fiilinden Türkçe -(ı)kın sıfat-yapma ekiyle türetilmiş bir kişi-adıdır — coşkun, coşkulu, sel-gibi-akan, sınırını-aşan, taşkınlık-sahibi. Aynı kök-ailesinden taşmak ("klasik halk-türkçesinin standart söz-yapısı; nehir-taşması, sel-taşması, duygu-taşması yan-formları"), taşma (taşma-eylemi mastar-formu), taşır- ("taşırmak; nehir-taşırma yan-form söz-yapısı"), taşıt ("yan-form söz-yapısı; modern Türkçenin standart söz-yapısı"), taşıyıcı (taşıyan-yan-form), taşkınlık (taşkın-davranış söz-yapısı) yan-örgüsü türetilmiştir. Klasik halk-türkçesinde taşkın sözcüğü iki-yan-yönlü kullanım gördü: (1) somut-yan-yorumla ("nehir-taştı", "sel-taşkını", "yağmur-taşkın-oldu" — su-bolluğu yan-yorumu); (2) soyut-yan-yorumla ("taşkın-coşku", "taşkın-yürek", "taşkın-aşk", "taşkın-davranış" — duygu-coşkusu yan-yorumu). Klasik halk-türkü-edebî söyleminde taşkın-yürek, taşkın-coşku, taşkın-aşk, taşkın-bahar yan-form-yan-örgülü söz-yapıları klasik Anadolu halk-cengî-aşk söz-örgüsünün söz-imgeleridir; klasik halk-aşıklarının türkülerinde taşkın-yürekli-yiğit, taşkın-aşkın-coşkusu yan-formlarında yer aldı. Türkçe -(ı)kın sıfat-yapma eki klasik halk-türkçesinde coşkun ("coş-kun — taşkın söz-yapısının yakın yan-formu"), azgın ("az-gın — sınır-aşan söz-yapısı"), kızgın ("kız-gın — öfkeli söz-yapısı"), yorgun ("yor-gun — yorulmuş söz-yapısı"), atılgan ("atıl-gan — cesur söz-yapısı"), çalışkan ("çalış-kan — gayretli söz-yapısı"), belirgin ("belir-gin — açık söz-yapısı"), ergin ("er-gin — olgun söz-yapısı"), bilgin ("bil-gin — bilgili söz-yapısı; bk. Bilgen maddesi yan-form söz-örgüsü") yan-form söz-örgüsünün söz-merkezindedir. Cumhuriyet sonrası Türkçeleştirme dalgasının modern erkek-adı türetimlerindendir; klasik Türkçü-cesur-coşku söz-yapısının söz-imgesi. Taşkın özellikle 1934'ten itibaren laik-Türkçü orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern erkek-adı oldu; klasik Türkçü-Cumhuriyetçi söz-örgüsünün söz-merkezindeki coşku-cesaret söz-yapısının söz-imgesi.