Emire

Emire, Arapça Amīra (أميرة) — '-m-r (emretmek; yönetmek; iş-yaptırmak) kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa dişil-formu — kraliçe, prenses, emir-eden-asîl-kadın, otoritesi-olan-soylu-kadın anlamlarına gelir. Eril karşılığı Amīr (emir, yönetici). Aynı kökten al-amr ("emir, iş, mesele; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez kavramı"; Kur'an'da pek çok yerde — Wa-lā tuṭi'i al-kāfirīn — al-amr li'llāh — kullu shay' fī sa'y wa-tartīb yan-bağlamlı söz-yapısı), ūlū al-amr ("otoritedekiler; klasik İslamî söz-yapısının merkez söz-örgüsü"; Nisâ 4:59 Yā ayyuhā lladhīna āmanū aṭī'ū'llāha wa-aṭī'ū al-rasūla wa-ūlī al-amri minkum — "Ey iman edenler! Allah'a, peygambere ve sizden olan otoritedekilere itaat edin"), al-imāra (emirlik, yönetim — modern Arapçada emirate), al-imārāt (emirler — çoğul-form; al-Imārāt al-'Arabiyya al-Muttaḥida — Birleşik Arap Emirlikleri), al-Ma'mūr (emir-edilmiş — yan-form), amara / ya'muru (emretti / emreder — Kur'an'da pek çok yerde) türetilmiştir. Nisâ Suresi 4:59'daki aṭī'ū'llāha wa-aṭī'ū al-rasūla wa-ūlī al-amri minkum ("Allah'a, peygambere ve sizden olan otoritedekilere itaat edin") ayeti adın doğrudan-Kur'anî kök-bağıdır. 176 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #396 sıradadır.

Arapça Amīra (أميرة), '-m-r ("emretmek; yönetmek; iş-yaptırmak; otorite-altında-tutmak") kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa dişil-formudur — kraliçe, prenses, emir-eden-asîl-kadın, otoritesi-olan-soylu-kadın. Eril karşılığı Amīr (emir, yönetici). Aynı kök-ailesinden al-amr ("emir, iş, mesele; klasik İslamî kelâm-doktrininin merkez kavramı; al-amr li'llāh — emir-Allah'ındır söz-yapısı klasik İslamî teoloji-jargonunun merkez söz-yapısı"; Kur'an'da pek çok yerde — al-amru kullu fī sa'y wa-tartīb, Yûnus 10:31 Wa-yudabbiru al-amr, Â'raf 7:54 a-lā lahu al-khalqu wa al-amru — "yaratma da emir de O'nundur"), ūlū al-amr ("otoritedekiler; klasik İslamî söz-yapısının merkez söz-örgüsü; Nisâ 4:59 aṭī'ū'llāha wa-aṭī'ū al-rasūla wa-ūlī al-amri minkum — "Allah'a, peygambere ve sizden olan otoritedekilere itaat edin"; klasik İslamî siyaset-fıkıh-doktrininin temel-âyeti — devlet-otoritesinin meşrûiyet-zemini"), al-imāra ("emirlik, yönetim; modern Arapçada emirate"), al-imārāt ("emirler — çoğul-form; al-Imārāt al-'Arabiyya al-Muttaḥida — Birleşik Arap Emirlikleri, klasik söz-örgüsünün modern siyasî-yapı söz-yapısı"), al-Ma'mūr (emir-edilmiş — yan-form), amara / ya'muru ("emretti / emreder — Kur'an'da pek çok yerde — Innallāha ya'muru bi-l-'adli wa al-iḥsān — Nahl 16:90 — "Şüphesiz Allah, adâlet ve iyilik-etmeyi emreder""), al-Āmir (emreden — yan-form söz-yapısı), al-amīr al-mu'minīn ("mü'minlerin-emiri; klasik İslamî halife-onursal-sıfatı; ilk Hz. Ömer için kullanıldı, sonradan halife-onursal-sıfat-formülü olarak yerleşti"), al-mu'tamar (yan-form yan-yorumlu — toplantı). Klasik İslamî kelâm-fıkıh geleneğinde al-amr iki-yan-yönlü kullanım gördü: (1) Allah'ın emri (al-amr al-takwīnī — yaratıcı-emir; al-amr al-tashrī'ī — şeriat-emri); (2) insan-otoritesinin emri (ūlū al-amr — otoritedekiler, devlet-otoritesi). Nisâ 4:59 Yā ayyuhā lladhīna āmanū aṭī'ū'llāha wa-aṭī'ū al-rasūla wa-ūlī al-amri minkum fa-in tanāza'tum fī shay'in fa-ruddūhu ilā Allāhi wa al-rasūl — klasik İslamî siyaset-fıkıh-doktrininin temel-âyeti; devlet-otoritesinin meşrûiyet-zemininin Kur'anî temel-yapısı. Amīr / Amīra yan-form söz-yapısı klasik İslamî halk-tasavvuf-sîret söyleminde Hz. Ömer'in Amīr al-Mu'minīn (mü'minlerin-emiri) onursal-lakabıyla yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Emîre / Emire yan-formlarında yerleşmiştir.