Adalet
Adalet İsminin Anlamı ve Kökeni
Adalet, Arapça adala sözcüğünden gelir; -d-l (denkleştirmek, doğru yapmak; eşit davranmak) kökünden türeyen ve "adalet, hak gözetimi, eşitlik üzere yargılama" anlamlarına gelen bir kız adıdır. al-adl Allah'ın Esmaü'l-Hüsnasından olup Kur'an Nahl 16:90 innallahe yamuru bi'l-adli wa'l-ihsan (Şüphesiz Allah, adaleti ve ihsanı emreder) ayetiyle adın kurucu Kur'ani bağlamını oluşturur. Türkçeye Osmanlı söyleyişinden geçmiş modern bir kadın adıdır.
Aynı kök ailesinden al-adl (adalet, denklik), al-Adl (Allah'ın Esmaü'l-Hüsnasından), al-adil (adaletli — eril), al-adila (adaletli kadın) sözcükleri türer. Klasik İslami düşüncede al-adala fıkıh ve kelamın temel kavramlarındandır; hakim ve şahitlik için aranan temel niteliktir.
Popülerlik
Adalet, 1883'ten itibaren TÜİK kayıtlarında Osmanlı-Türk eğitimli ailelerinin sevdiği klasik kız adı olarak görünür. 20. yüzyıl boyunca laik ve dindar orta tabaka Türk ailelerinde 200-500 sıralarında istikrarlı kaldı. Modern dönemde Adalet Ağaoğlu'nun romancılığındaki kalıcı varlığı adın edebi Cumhuriyet hatırasını pekiştirdi. 2025'te #397 sıradadır.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: al-'adl / al-'adala İslami teoloji yönetim ahlak üçgeninin merkez kavramıdır. al-'Adl Allah'ın esma'-i hüsnasından biridir; adaletle yöneticilik (al-imara al-'adila) klasik İslami yönetim bilim geleneğinin temel amaçlarındandır. Türk-İslam ailelerinde Adalet adı koymak, kız çocuğa adaletli karakter, hak gözetimi üzere yaşayan manevi ahlaki yakıştırmayı taşır.
Kur'an-ı Kerim'de: Nahl Suresi, 90. Ayet
Şüphesiz Allah, adaleti (al-'adl), iyiliği (al-iḥsān) ve akrabaya vermeyi emrediyor; çirkin fiili, kötülüğü ve zulmü yasaklıyor. O size öğüt veriyor ki düşünüp anlayasınız.
Edebiyatta ve Folklorda
Kur'an-ı Kerim — Nahl 90
Inna'llaha ya'muru bi'l-'adli wa'l-ihsani wa-ita'i dhi al-qurba wa-yanha 'an al-fahsha'i wa al-munkari wa al-baghy; ya'izukum la'allakum tadhakkarun — "Şüphesiz Allah, adaleti (al-'adl), iyiliği (al-ihsan) ve akrabaya vermeyi emrediyor; çirkin fiili, kötülüğü ve zulmü yasaklıyor. O size öğüt veriyor ki düşünüp anlayasınız." Nahl 90, al-'adl sözcüğünün Kur'ani kullanımının en bilinen metinlerinden biridir; Cuma hutbesinin sonunda imamın okuduğu standart ayettir. Adalet adının doğrudan Kur'ani dayanağıdır.
Ölmeye Yatmak (Adalet Ağaoğlu üçlemesi 1)
Adalet Ağaoğlu · 1973Adalet Ağaoğlu'nun (1929-2020) Cumhuriyet Türkiye Üçlemesi'nin ilk romanı; Aysel adındaki üniversite öğretim üyesinin bir otel odasında ölmeye yatmasını ve Cumhuriyet'in 50 yılını sorgulamasını işler. Türk modern romanının kadın perspektifinin başyapıtlarındandır.
Uluslararası Karşılıkları
- Arapça'Adāla
- Farsça'Adālat
- UrducaAdalat
- BoşnakçaAdalet
Ünlü İsimdaşlar
Adalet Ağaoğlu
Türk modern romanının önde gelen kalemlerinden (1929-2020); *Ölmeye Yatmak* (1973), *Bir Düğün Gecesi* (1979), *Hayır* (1987) gibi romanları ile Cumhuriyet Türkiye'sinin entelektüel tarihsel sorgulamasını yapan üçlü roman serisini bıraktı. Türk modern romanının kadın perspektifinin merkez kalemlerindendir.