Güllüzar

Güllüzar, Pers gul-zār (گلزار) — gul (گل — gül; çiçek) ve -zār (Pers mekân-eki: -lık, -yurt; klasik söz-örgüsünde Bahār-zār — bahar-yurdu, Lāle-zār — lâle-bahçesi, Sabze-zār — yeşillik-yurdu) sözcüklerinin terkibinden gül-bahçesi, gül-yurdu, gül-mekânı anlamlarına gelir. Gülizar (bk. Gülizar maddesi) ile aynı kök-ailesinden gelen yan-form. Klasik Pers divan-şiir geleneğinin estetik-merkez söz-imgelerindendir; sevgilinin-yüzünün-bahçesi, cennet-imgesi, Hak-yolunun-bahçesi yan-yorumlarıyla işlenir. Türk halk-edebiyat ve mimarî-süsleme geleneğinde gülzâr terkibi estetik-saf-mekân-yurdu söz-örgüsünün parçalarıdır. Klasik Türk-İslam-Pers eğitimli ailelerinin sevdiği zarif kız-adıdır; Gül- başlangıçlı kız-adlarının (Gülşen, Gülnar, Gülbahar, Gülizar, Güllü, Gülay, Gülcan, Güleser, Gülüstan, Güllüzar) klasik bir üyesi şeklinde yerleşmiştir. 171 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #422 sıradadır.

Pers gul-zār (گلزار), iki Pers söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: gul (گل — "gül-çiçeği; herhangi-bir-çiçek") ve -zār ("-lık, -yurt, -mekân"; klasik Pers söz-örgüsünün mekân-eki, -istān / -zār / -bāgh aile-paralel-ekleri: Bahār-zār — bahar-yurdu, Lāle-zār — lâle-bahçesi, Sabze-zār — yeşillik-yurdu, Marghzār — çayırlık, Gulzār — gül-bahçesi). Birleşim gul + zār = "gül-bahçesi, gül-yurdu, gül-mekânı". Gülizar (bk. Gülizar maddesi — yumuşatılmış-yan-form) ile aynı kök-ailesinden gelen Güllüzar yan-formu Türkçenin Anadolu-yumuşak-söyleyişinde Güllü-zar > Güllüzar ("güllü-yurdu") yan-okumayla yerleşmiştir. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde gulzār sözcüğü estetik-saf-mekân-yurdu, sevgilinin-yüzünün-bahçesi, cennet-imgesi ve Hak-yolunun-bahçesi yan-yorumlarıyla işlenir; Hâfız (1315-1390), Sa'dī (1210-1291), Câmî (1414-1492) gibi büyük şairler gulzār-i ḥüsn (güzelliğin-bahçesi), gulzār-i 'ālem (âlemin-bahçesi), gulzār-i firdaws (cennet-bahçesi) terkipleriyle bu söz-örgüsünü genişletmişlerdir. Klasik Türk-Pers divan-şiir geleneğinde gulshan, gulistān, gulzār, gulnār yan-form mekân-isimleri estetik-saf-bahçe söz-imgesinin merkez örgüsüdür; her biri farklı bir Pers mekân-ekiyle (-shan, -istān, -zār, -nār) çiçek-bahçesi anlam-yan-yorumunu işler. Türk halk-edebiyatı ve mimarî-süsleme geleneğinde gulzâr-süsleme (gül-bahçesi-süs-deseni) klasik Osmanlı saray-zanaatının çini, halı, kumaş-süsleme dallarında yer alan estetik-merkez deseni şeklinde yerleştirildi. Gül- başlangıçlı kız-adlarının ailesi (Gülşen, Gülnar, Gülbahar, Gülizar, Güllü, Gülay, Gülcan, Güleser, Gülüstan, Güllüzar) Selçuklu-Osmanlı saray-edebî kategorilerinde 13. yüzyıldan itibaren standardize edildi. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Güllüzar / Gülizar iki yan-formunda yerleşmiştir.