Gülsemin

Gülsemin, Pers-Arap compound: gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; bk. Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin, Gülseher, Nurdagül maddeleri yan-form söz-örgüsü") ve semîn (Arapça thamīn ثمين — "değerli, kıymetli, ağır-ölçülü") söz-unsurlarının terkibinden değerli-gül, kıymetli-yan-yansıyan-gül, klasik halk-Pers-Arap zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Değerli gül manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-thaman (değer, fiyat), al-thamīn (değerli; fa'īl yan-form söz-yapısı), al-Mathmana (yan-form söz-yapısı), al-thumāna (değerlendirme; klasik halk-Arapça yan-form) yan-örgüsü oluşur. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; bk. ilgili maddeler yan-form söz-örgüsü detayı orada. Gülsemin özellikle 1954'ten itibaren Cumhuriyet'in laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız adı oldu. 71 yıllık TÜİK derinliğiyle 2024'te #421 sıradadır.

Pers-Arap compound Gülsemîn, iki söz-örgüsünün terkibinden yapılmıştır: gül ("gül-çiçeği — Rosa-genus; klasik Pers divan-şiir-jargonunun söz-merkezindeki estetik-merkez söz-yapısı; aşk, güzellik, sevgili-yansıması yan-yorumlu söz-imgesi; bk. Yazgül, Gülzade, Gülendam, Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin, Gülseher, Nurdagül maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") ve semîn (Arapça thamīn ثمين — "değerli, kıymetli, ağır-ölçülü; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde th-m-n kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-thaman — değer-fiyat, al-thamīn — değerli; fa'īl yan-form söz-yapısı, al-Mathmana — yan-form söz-yapısı, al-thumāna — değerlendirme; klasik halk-Arapça yan-form, al-Athman — daha-değerli yan-form söz-yapısı yan-örgüsü"). Birleşim Gül-Semîn = "değerli-gül, kıymetli-yan-yansıyan-gül, ağır-zarafet-yan-yansıyan-gül, klasik halk-Pers-Arap zarafet söz-yapısının söz-merkezindeki söz-yapısı". TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Değerli gül manasında nitelendirir. gül- / -gül compound söz-yapıları klasik Anadolu Türk halk-zarafet-söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-imgelerindendir; Gülnaz, Gülşen, Gülbahar, Gülnur, Gülizar, Gülüstan, Gülbeyaz, Gülcihan, Gülfer, Gülşah, Gülperi, Gülay, Gülenay, Gülsüm, Gülümser, Gülser, Gülzade, Gülendam, Gülşan, Yazgül, İsmigül, Esengül, Aygül, Bingül, Songül, Yıldızgül, Fatmagül, Mihrican, Sergül, Gülbin, Sadegül, Gülin, Gülseher, Nurdagül, Gülsemîn (bk. ilgili maddeler — yan-form söz-örgüsü detayı) yan-örgüsü oluşmuştur. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız Şîrâzî (1315-1390), Sa'dī Şîrâzî (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799), Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî (1207-1273), Nizâmî Gencevî (1141-1209) gibi büyük şâirler-pîrler gül-i thamīn (değerli-gül), gül-i kīmiyāyī (alkimî-gül), gül-i bahā-bahā (paha-biçilmez-gül), gül-i nāyāb (eşsiz-gül), gül-i dur-dāna (inci-gül) yan-form söz-yapılarını klasik divan-edebî söz-örgüsünün söz-imgesi şeklinde işler. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde Gülsemîn-yârın-yumuşak-yan-yan-zarafeti, Gülsemîn-yârın-onursal-yan-yan-asîlliği, Gülsemîn-yârın-değerli-yan-yan-yansıyan-cemâli yan-form söz-yapıları yer aldı. Gülsemîn özellikle 1954'ten itibaren Cumhuriyet'in laik-eğitimli orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız adı oldu.