Güneş

Güneş, Türkçe kökenli ve "Dünya'ya ışık ve ısı veren gök cismi; merkez yıldız" anlamına gelen unisex bir addır. Türk-Altay mitolojisinde Gün-Ana (güneş tanrıçası) Ay-Dede ile birlikte gökyüzünün iki temel ulu varlığı sayılır; halk söyleyişte güneş gibi parlak, güneşim (sevgili hitabı) deyimleri ad anlamını besler. Cumhuriyet sonrası öz Türkçe doğa adlandırmasının köklü üyelerinden olarak hem kız hem erkek çocuklara verilen unisex bir tercihtir.

Türkçe güneş, Eski Türkçe kün (güneş, gündüz) köküne -eş ekinin eklenmesiyle oluşur. Ana Türkçe kün hem güneşi hem günü ifade eder ve bu ikili anlam bugün de Türk lehçelerinde korunur: Kazakça kün (gün/güneş), Kırgızca kün, Uygurca kün, Azerice gün/güneş. Gün'den türeyen diğer Türkçe sözcükler günlük (günlük tutma defteri; ayrıca tütsü), güneşli, güneşlik, güneşlenmek, güneydir. Kelimenin özel ad olarak kullanımı çok eskidir — İslam öncesi Türk-Moğol kozmolojisinde Gün Tanrı veya Gün Ata olarak semavi bir figürün adıdır ve Göktürk Yazıtları'nda kün hem fiziksel hem ilahi gök cismini ifade eder.