Tuna

Tuna, iki ayrı kaynaktan beslenen bir addır. Son yüzyılda konulan yeni Türkçe adlarda çoğunlukla Türklerin efsanevi kağanı Alp Er Tunga anılır; Tunga, eski Türkçede yaban kedisi ya da kaplan diye açıklanan güçlü bir yırtıcının adıdır ve yiğitlere san olarak verilirdi. Ad aynı zamanda Orta Avrupa'dan doğup Karadeniz'e dökülen Tuna Nehri'nin adıdır; Osmanlı'nın Balkan tarihinde Tuna kıyıları yüzyıllarca önemli bir yol ve sınır oldu. Halk arasında 'çok, bol, gür' anlamıyla da bilinir. Hem kız hem erkek çocuklara verilir. TÜİK kayıtlarında Tuna ismine ilk olarak 1933 yılında rastlanmaktadır. İsim, en güncel veri olan 2025 yılında 77. sırayla kendi zirvesindedir.

Tuna adının üç ayrı kaynağı vardır. Birincisi Tunga'dır: Orhun yazıtlarında Tunga ya da Tonga diye anılan bu eski Türk adı, Kaşgarlı Mahmud'un 11. yüzyılda yazdığı Divanü Lugâti't-Türk'te fili bile öldürebilen bir yırtıcı olarak tanımlanır ve sözlük, kişilere san olarak verildiğini de not eder. Türklerin efsanevi kağanı Alp Er Tunga bu adı taşır; yeni Türkçe adlarda Tuna çoğunlukla onu anar. İkincisi nehir adıdır: Avrupa'nın ikinci en uzun nehri Türkçede Tuna diye anılır. Bu ad Latince Danuvius ve Kelt kökenli Danu- biçimine dayanır; Slav dillerinde Dunav/Dunay, Almanca Donau olarak yaşar. Türkçedeki biçim büyük olasılıkla Slavca üzerinden geçmiştir. Osmanlı tarihinde 1864-1878 yılları arasında Balkanlar'daki idari birim Tuna Vilayeti adını taşımıştır. Üçüncüsü halk arasındaki 'çok, bol, sayısız' yorumudur; Eski Türkçede bu anlamda bir tuna sözcüğü bulunduğu söylenir. Ad olarak kullanımı bu kaynakların birleşmesiyle şekillenir.