Hamdullah

Hamdullah, Arapça compound: Ḥamd (حمد — hamd, övgü) ve Allāh (الله — el-İlâh) sözcüklerinin terkibinden Allah'a-hamd, Allah'ın-övülmüşlüğü anlamlarına gelir. Klasik İslamî teoloji-tasavvuf-edebî söyleminin merkez kavramlarındandır; Fâtiha 1:2 al-ḥamdu li-llāhi rabbi al-'ālamīn ("Hamd âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur") Kur'an'ın açılış-âyetlerinin merkez söz-yapısıdır. Aynı kökten al-Ḥamīd (Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından — Çok-Övgüye-Lâyık), al-Maḥmūd (övülmüş; klasik İslamî Maqām al-Maḥmūd — övülmüş-makâm, Hz. Peygamber'in onursal-makâmı, İsrâ 17:79), Aḥmad (en-övgüye-lâyık; Hz. Peygamber'in onursal-adlarından — Saff 61:6), Muḥammad ("çok-övülmüş"), al-ḥāmid (hamd-eden), al-ḥāmidūn (hamd-edenler — Tevbe 9:112) türetilmiştir. Compound theofor karakterli klasik dindar erkek-adıdır; -ullah sonlu compound ad-ailesinin (Abdullah, Hayrullah, Nurullah, Feyzullah, Beytullah, Sadullah, Hamdullah, Şükrullah) saygın bir üyesi şeklinde yerleşmiştir. 159 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #418 sıradadır.

Arapça Ḥamd Allāh (حمد الله) compound terkibi iki Arapça söz-unsurunun birleşmesiyle yapılmıştır: Ḥamd ("hamd, övgü; klasik İslamî teoloji-tasavvuf-edebî söyleminin merkez kavramlarından; al-ḥamd — Allah'a-yapılan-övgü; al-shukr — Allah'a-yapılan-şükür ile yan-yorumlu yan-örgü; klasik İslamî namâz-jargonunda Fâtiha 1:2 al-ḥamdu li-llāhi rabbi al-'ālamīn — "Hamd âlemlerin Rabbi olan Allah'a mahsustur" Kur'an'ın açılış-âyetlerinin merkez söz-yapısı; Sūra al-Fātiḥa — Açılış-Sûresi'nin diğer onursal-adlarından Sūrat al-Ḥamd — Hamd-Sûresi"; ḥ-m-d kökünden — aynı kök-ailesinden al-Ḥamīd — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından Çok-Övgüye-Lâyık, al-Maḥmūd — övülmüş; klasik İslamî Maqām al-Maḥmūd — övülmüş-makâm, Hz. Peygamber'in onursal-makâmı, İsrâ 17:79 'asā an yab'athaka rabbuka maqāman maḥmūdā — "Rabbin seni övülmüş bir makâma yükseltsin"; Aḥmad — en-övgüye-lâyık, Hz. Peygamber'in onursal-adlarından, Saff 61:6 mubashshiran bi-rasūlin ya'tī min ba'dī ismuhu Aḥmad — "benden sonra adı Ahmed olan bir resul müjdeleyici olarak"; Muḥammad — "çok-övülmüş", Hz. Peygamber'in onursal-adı; al-ḥāmid — hamd-eden; al-ḥāmidūn — hamd-edenler, Tevbe 9:112 al-tā'ibūn al-'ābidūn al-ḥāmidūn al-sā'iḥūn — "Tövbe-edenler, ibadet-edenler, hamd-edenler, sefer-edenler"; Maḥmūdiyya — övülmüş-yan-yorumlu sıfat) ve Allāh ("el-İlâh, Yüce-Yaratıcı"). Birleşim Ḥamd Allāh / Hamdullah = "Allah'a-hamd, Allah'ın-övülmüşlüğü". Klasik İslamî kelâm-tasavvuf-edebî söyleminde al-ḥamd kavramı al-shukr (şükür) ile yan-yorumlu yan-örgü oluşturur: al-ḥamd genel-Allah'a-övgü, al-shukr özellikle-aldığın-nimete-karşı-Allah'a-şükür. Klasik İslamî halk-tasavvuf-namâz-jargonunda al-ḥamdu li-llāh (Hamd Allah'a-mahsustur) yan-formu standart-mü'min-onayama-formülü şeklinde yer alır. Tarihsel-referansları arasında Şeyh Hamdullah (1429-1520) Osmanlı hat-sanatının kurucu-figürlerindendir; Sultan II. Bayezid'in saray-hattatı, klasik Osmanlı sülüs-hat-stilinin (Şeyh-Vâri) kurucu-üstadı, al-Khaṭṭāṭ al-Aḥsan (en-güzel-hattat) onursal-lakabıyla anılır. -ullah sonlu compound ad-ailesinin (klasik İslamî al-asmā' al-ḥamdiyya yan-örgüsünde Abdullah, Hayrullah, Nurullah, Feyzullah, Beytullah, Sadullah, Hamdullah, Şükrullah, Hibetullah, Lutfullah, Seyfullah) klasik İslamî adlandırma kategorisindeki saygın bir üyesi. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Hamdullah formunda yerleşmiştir.