Hidayet
Anlam ve Köken
Hidayet, Arapça hidāya / al-hudā (هداية / الهدى) — h-d-y (yol-göstermek, rehberlik etmek) kökünden — doğru-yolu gösterme, hak-yolun rehberliği anlamına gelir. Kur'an'ın merkez teolojik kavramlarından biridir: al-hudā sözcüğü Kur'an'da 80'den fazla yerde geçer; Fâtiha 6'daki Ihdinā al-ṣirāṭ al-mustaqīm ("Bizi doğru yola hidayet et") duası günlük namazların açılışıdır. Bakara 2'de Kur'an'ın kendisi hudan li'l-muttaqīn (takva-sahipleri için bir hidayet) olarak tanımlanır. Türkçede unisex kullanılan dindar bir addır; 175 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #428 sıradadır.
Arapça hidāya / al-hudā (هداية / الهدى), h-d-y ("yol-göstermek, rehberlik etmek; armağan vermek") kökünden gelir. Aynı kökten al-hādī (Allah'ın esma'sından — Yol-Gösteren, Rehber; İsra 17:97'de geçer), al-mahdī (yol-gösterilmiş, hidayete erdirilmiş; ayrıca al-Mahdī — eskatoloji-figürü olan beklenen-rehber), al-hadiyya (hediye — yol-yardımı olarak verilen armağan), al-ihtidā' (hidayete erme, yola gelme), al-tahdiyya (rehberlik etme, yön-verme) türetilmiştir. al-hudā Kur'an'ın kendisinin temel niteliklerinden biri: Inna 'alaynā la-l-hudā (Leyl 12 — Bizim üzerimize ancak hidayet düşer); hudan wa rahmatan li'l-mu'minīn (mü'minler için hidayet ve rahmet — Yunus 57, Kasas 87 vb.); Inna al-hudā hudā Allāh (Hidayet ancak Allah'ın hidayetidir — Bakara 120, Âl-i İmrân 73). Türk-İslam dini söyleminde hidayet, kişinin imana erme süreci için temel kavramdır: hidayete ermek, hidayete erdirmek gündelik dindar dilinin yerleşik ifadelerindendir.
Popülerlik
Hidayet, 1850 TÜİK kayıtlarında 100-200 sıralarında bulunur ve 19. yüzyıl Anadolu dindar ailelerinin sevdiği unisex isimlerden biriydi. 20. yüzyıl boyunca dindar Türk-İslam ailelerinde 200-500 sıralarında istikrarlı kaldı. 2000'lerden itibaren Hidayet Türkoğlu'nun NBA başarılarıyla Hedo kısaltmasıyla popüler kültürde modern-spor figürünün adı olarak yeni bir görünürlük kazandı. 2025'te #428 sıradadır.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: al-hudā / al-hidāya İslam-teolojisinin merkez kavramlarından biridir. al-Hādī Allah'ın esma'-i hüsnâsından Yol-Gösteren sıfatıdır; hidayete erdirmek ancak Allah'a aittir (Kasas 56: Sen sevdiğini hidayete erdiremezsin; Allah dilediğini hidayete erdirir). Türk-İslam halk-ibadetinde hidayet duası, hidayete erme, hidayet vesilesi gibi türev kullanımlarla zenginleşmiştir. Hidayet adını çocuğa koymak, çocuğun yol-gösterilmiş, hak-yolu bilen karakterde olmasını yakıştırma niyetini taşır; Türkçede unisex kullanımı bu manevi-değerin cinsiyet-üstü oluşundandır.
Kur'an-ı Kerim'de: Bakara Suresi, 2. Ayet
Bu, kendisinde hiçbir şüphe olmayan bir kitaptır; takva-sahipleri için bir hidayettir.
Edebiyatta ve Folklorda
Kur'an-ı Kerim — Fâtiha 6 (*Ihdinā al-ṣirāṭ al-mustaqīm*)
Ihdinā al-ṣirāṭ al-mustaqīm ("Bizi doğru yola hidayet et") — Fâtiha Suresi'nin 6. ayeti, günlük beş vakit namazda her rekâtta okunur ve Müslümanların Allah'tan en sık istedikleri dua-cümlesidir. Hidayet kavramının Kur'anî kullanımının kalp metnidir.
Kur'an-ı Kerim — Bakara 2 (*Hudan li'l-muttaqīn*)
Dhālika al-kitābu lā rayba fīhi; hudan li'l-muttaqīn — "Bu, kendisinde hiçbir şüphe olmayan bir kitaptır; takva-sahipleri için bir hidayettir." Bakara 2, Kur'an'ın kendisini hudā (hidayet) olarak tanımlayan açılış ifadesidir; Hidayet adının Kur'anî dayanak metnidir.
Uluslararası Karşılıkları
- ArapçaHidāya (هداية)
- FarsçaHidāyat
- UrducaHidayat
- BoşnakçaHidajet
- EndonezceHidayat
Ünlü İsimdaşlar
Hidayet Türkoğlu
Spor (basketbol)*Hedo* lakabıyla tanınan Türk basketbolcusu (1979-); Sacramento Kings, Orlando Magic ve Toronto Raptors gibi NBA takımlarında oynamış, 2009'da NBA All-Star yedeği seçilmiş Türk basketbolunun en başarılı isimlerinden.