İmren

İmren, Türkçe imren- (özlem-duymak; arzu-etmek; gıpta-etmek) fiilinden Türkçe -(e)n mastar-yapma ekiyle türetilmiş — özlem, gıpta, arzu-edilen anlamlarına gelir. Klasik halk-türkçesinde imrenmek sözcüğü hem somut-arzu-yan-yorumla ("o-yiyeceğe-imrendi"), hem soyut-özlem-yan-yorumla ("sevgili-imrenilen") iki-yan-yönlü kullanım gördü; imrendirici, imrendiren, imrenilen, imrenme yan-örgüsü oluşturur. Aynı kökten Pers söz-örgüsündeki ārzū (özlem-arzu — Türkçeye geçti) ve klasik halk-türkçesindeki özlem (Türkçü modern türetim) yan-yorumlu söz-yapıları yer alır. Cumhuriyet sonrası Türkçeleştirme dalgasının modern kız-adı türetimlerindendir; özellikle 1937'den itibaren Türkçü-laik orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız-adı oldu. 88 yıllık TÜİK derinliğiyle 2024'te #423 sıradadır.

Türkçe İmren, imren- (Eski Türkçe — "özlem-duymak; arzu-etmek; gıpta-etmek; kalbinden-bir-arzu-bağlanmak") fiilinden Türkçe -(e)n mastar-yapma ekiyle türetilmiş bir isimdir — özlem, gıpta, arzu-edilen. Aynı kök-ailesinden imrenmek ("klasik halk-türkçesinin standart söz-yapısı; özlem-duymak; gıpta-etmek"), imrendirici ("özlem-uyandırıcı; modern Türkçenin standart söz-yapısı"), imrendiren (özlem-uyandıran), imrenilen (özlem-edilen), imrenme (özlem-pratiği) yan-örgüsü türetilmiştir. Klasik halk-türkçesinde imrenmek sözcüğü iki-yan-yönlü kullanım gördü: (1) somut-arzu-yan-yorumla ("o-yiyeceğe-imrendi", "o-elbiseye-imrendi" — somut-nesneye-arzu-duyma yan-yorumla); (2) soyut-özlem-yan-yorumla ("sevgili-imrenilen", "manevî-yansıma-imrenilir" — soyut-değer-yan-yorumla). Aynı kökten Pers söz-örgüsündeki ārzū (özlem-arzu — "klasik Pers divan-şiir-jargonunun merkez sözcüğü"; Türkçeye geçti — arzu sözcüğü modern Türkçenin standart söz-yapısı) ve klasik halk-türkçesindeki özlem (Türkçü modern türetim — öz + -lem yan-form söz-yapısı), iştiyak (Arapça yan-yorum-yan-yorumlu söz-yapısı; bk. Hasret maddesi — al-ḥasra / al-iştiyāq yan-örgülü söz-yapısı) yan-yorumlu söz-yapıları yer alır. Cumhuriyet sonrası Türkçeleştirme dalgasının modern kız-adı türetimlerindendir; özellikle 1937'den itibaren Türkçü-laik orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız-adı şeklinde 1950-2010 arası popülerlik kazandı. Klasik halk-türkü-edebî söyleminde imrenilen-sevgili, imrendiren-zarafet, imren-yansıması yan-form-yan-örgülü söz-yapıları sevgili-tasvirinin söz-imgeleridir; klasik halk-aşıklarının türkülerinde imrenip-baktım, imrendiren-sevgili yan-formlarında yer aldı. İmren özellikle 1937-2010 arası laik-Türkçü orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız-adı oldu.