Murtaza

Murtaza, Arapça Murtaḍā (مرتضى) — r-ḍ-y (razı-olmak; rızasını-vermek; hoşnut-olmak) kökünden Form VIII (irtaḍā — razı-oldu) edilgen sıfat-fiil formu — kendisinden razı-olunmuş, Allah'ın rızasını-kazanmış kimse anlamlarına gelir. Tarihsel-referansı al-Murtaḍā — Hz. Ali ibn Ebî Tâlib'in (599-661) klasik İslamî onursal-lakabı; klasik İslamî sahabi-onursal-grubun merkez-figürü Hz. Ali'nin al-Murtaḍā (razı-olunmuş) onursal-sıfatı al-Asad (aslan), al-Ḥaydar (cesur-savaşçı) yan-formlarıyla yan-örgü oluşturur. Aynı kökten al-Riḍā (rıza, hoşnutluk; klasik İslamî tasavvuf-edebiyatının merkez kavramı), al-Marḍī (razı-olunmuş; yan-form), raḍiya / yarḍā (razı-oldu / razı-olur — Kur'an'da pek çok yerde), al-Riḍwān ("cennetin onursal-bahşı; Allah'ın-rızası; jannāt 'adn yadkhulūnahā wa-riḍwān min Allāhi akbar — Tevbe 9:72"), raḍī Allāhu 'anhu (Allah ondan razı olsun — sahabi-için klasik İslamî onursal-formül) türetilmiştir. Mâide Suresi 5:119'daki raḍiya'llāhu 'anhum wa-raḍū 'anh ("Allah onlardan razı-oldu, onlar da O'ndan razı-oldular") ayeti adın doğrudan-Kur'anî kök-bağıdır. 176 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #436 sıradadır.

Arapça Murtaḍā (مرتضى), r-ḍ-y ("razı-olmak; rızasını-vermek; hoşnut-olmak; tasdik-etmek") kökünden Form VIII (irtaḍā — razı-oldu) edilgen sıfat-fiil formudur — kendisinden razı-olunmuş, Allah'ın rızasını-kazanmış kimse. Aynı kök-ailesinden al-Riḍā ("rıza, hoşnutluk; klasik İslamî tasavvuf-edebiyatının merkez kavramı; al-riḍā bi-l-qaḍā' — kazaya-rıza, sufî-pedagojinin temel kavramlarından"; klasik İslamî tasavvuf-mertebe-doktrininde al-riḍā en-yüksek manevî-mertebelerden), al-Marḍī (razı-olunmuş — yan-form-yan-yorumlu söz-yapısı), raḍiya / yarḍā ("razı-oldu / razı-olur — Kur'an'da pek çok yerde: raḍiya'llāhu 'anhum wa-raḍū 'anh — Mâide 5:119, Tevbe 9:100, Mücadele 58:22, Beyyine 98:8 — "Allah onlardan razı-oldu, onlar da O'ndan razı-oldular""; klasik İslamî sahabi-onursal-grup için sıkça-tekrarlanan onursal-âyet-formülü), al-Riḍwān ("cennetin onursal-bahşı; Allah'ın-rızası — Tevbe 9:72 jannāt 'adn yadkhulūnahā wa-riḍwān min Allāhi akbar — "Adn-cennetlerine girerler ve Allah'ın rızası daha-büyüktür""; klasik İslamî sufî-pedagojide al-Riḍwān en-yüksek-cennet-bahş söz-yapısı), raḍī Allāhu 'anhu ("Allah ondan razı olsun — sahabi-için klasik İslamî onursal-formül; klasik halk-edebî söz-örgüsünün standart söz-yapısı"), al-Marḍāt (rızası — yan-form), al-tarāḍī (karşılıklı-rıza), al-istirḍā' (rıza-isteme — Form X). Tarihsel-referansı al-Murtaḍā — Hz. Ali ibn Ebî Tâlib'in (599-661) klasik İslamî onursal-lakabı; klasik İslamî dört-râşid-halifenin sonuncusu (saltanat 656-661), Hz. Peygamber'in amcasının-oğlu, eniştesi (Hz. Fâtıma'nın-eşi), Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'in babası. Klasik İslamî onursal-lakapları: al-Murtaḍā (razı-olunmuş), al-Asad (aslan), al-Ḥaydar (cesur-savaşçı), Bāb al-'Ilm (ilim-kapısı; Hz. Peygamber: anā madīnatu al-'ilmi wa-'Aliyyun bābuhā — "Ben ilim-şehriyim, Ali onun kapısıdır" — Tirmizî, Menâkıb 3723), Asad Allāh al-Ghālib (Allah'ın galibî-aslanı). Klasik halk-tasavvuf-folklor söyleminde Şia-İslamî söyleminde al-Imām al-Awwal (ilk-imam) onursal-sıfatıyla anılır; Sünnî-İslamî halk-edebî söyleminde dördüncü-râşid-halife olarak saygıyla işlenir. Hz. Ali'nin Sıffîn (657), Cemel (656), Nahravân (658) savaşları klasik İslamî sîret-cengî-tarih hafızasının merkez anlatımları. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Murtaza / Mürtaza yan-formlarında yerleşmiştir.