Nasibe

Nasibe, Arapça Naṣība (نصيبة) — n-ṣ-b (kavuşmak; pay-edilmek; tahsis-edilmek) kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa dişil-formu — kavuşulan-pay-sahibi, hisse-tahsis-edilmiş, kader-payı-olan kız anlamlarına gelir. Aynı kök-ailesinden al-naṣīb ("pay, hisse, kavuşulan-kader-payı; klasik İslamî kelâm-fıkıh-doktrininin merkez kavramı; klasik halk-türkçesinde nasip yan-form söz-yapısı"; Nisâ 4:7 Li-l-rijāli naṣībun mimmā taraka al-wālidāni wa al-aqrabūn wa-li-l-nisā'i naṣībun mimmā taraka al-wālidāni wa al-aqrabūn — "Erkeklere ana-baba ve akrabaların bıraktıklarından bir-pay vardır, kadınlara da ana-baba ve akrabaların bıraktıklarından bir-pay vardır"), al-Naṣīb (kavuşturan-yan-form), al-anṣibā' (paylar — çoğul), al-Manṣūb ("konulmuş, dikilmiş; klasik Arap-gramer-jargonunda manṣūb — fethalı, ism-i mef'ul yan-form söz-yapısı"), naṣaba / yanṣubu ("konuldu / konur, dikildi / dikilir"; İnşirâh 94:7 Fa-idhā faraghta fa-nṣab — "Boşaldığında dik-tut" yan-bağlamlı söz-yapısı), al-Niṣāb (klasik İslamî zekât-fıkhında al-niṣāb al-zakāwī — zekât-niṣâbı yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü türetilmiştir. Tarihsel-referansı klasik İslamî sahabi-kadın-onursal-grubun söz-merkezindeki figür Nasîbe bint Ka'b al-Ansâriyya (öl. 634, Umm 'Umāra onursal-lakabı) — Uhud-Savaşı'nda (625) Hz. Peygamber'i bizzat koruyan kahraman-sahabi-kadın yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi. 163 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #403 sıradadır.

Arapça Naṣība (نصيبة), n-ṣ-b ("kavuşmak; pay-edilmek; tahsis-edilmek; konulmak; dikilmek; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde pay-tahsis kök-ailesinin merkez söz-yapısı") kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa dişil-formudur — kavuşulan-pay-sahibi, hisse-tahsis-edilmiş, kader-payı-olan kız. Aynı kök-ailesinden al-naṣīb ("pay, hisse, kavuşulan-kader-payı; klasik İslamî kelâm-fıkıh-doktrininin merkez kavramı; klasik halk-türkçesinde nasip yan-form söz-yapısı; al-naṣīb min al-dunyā — dünya-payı, al-naṣīb min al-ākhira — âhiret-payı yan-form söz-örgüsü"; Kur'an'da pek çok yerde — Nisâ 4:7 Li-l-rijāli naṣībun mimmā taraka al-wālidāni wa al-aqrabūn wa-li-l-nisā'i naṣībun mimmā taraka al-wālidāni wa al-aqrabūn mimmā qalla minhu aw kathura naṣīban mafrūḍā — "Erkeklere ana-baba ve akrabaların bıraktıklarından bir-pay vardır, kadınlara da ana-baba ve akrabaların bıraktıklarından bir-pay vardır; az ya da çok, farz-edilmiş bir pay olarak" — klasik İslamî kadın-miras-haklarının söz-merkezindeki Kur'anî söz-yapısı; Bakara 2:200 Wa-mā lahu fī al-ākhirati min naṣīb — "Onun âhirette hiçbir-payı yoktur"; Âl-i İmrân 3:176 Lan yaḍurrū'llāha shay'an yurīdu'llāhu allā yaj'ala lahum naṣīban fī al-ākhira — "Allah onlara âhirette pay vermek istemez"), al-Naṣīb ("kavuşturan-yan-form"), al-anṣibā' ("paylar — çoğul; klasik halk-türkçesinde ensiba yan-form"), al-Manṣūb ("konulmuş, dikilmiş; klasik Arap-gramer-jargonunda manṣūb — fethalı, ism-i mef'ul yan-form söz-yapısı; al-anṣāb — Bakara 2:219 al-khamr wa al-maysir wa al-anṣāb wa al-azlām yan-bağlamlı söz-yapısının yan-form söz-yapısı"), naṣaba / yanṣubu ("konuldu / konur, dikildi / dikilir"; İnşirâh 94:7 Fa-idhā faraghta fa-nṣab — "Boşaldığında dik-tut" yan-bağlamlı söz-yapısı), al-Niṣāb ("klasik İslamî zekât-fıkhında al-niṣāb al-zakāwī — zekât-niṣâbı yan-form söz-yapısı; zekâtın-vacip-olduğu mâlî-eşik söz-yapısı"), al-Mansaba (yan-form), al-Munsaba (yan-form), al-Niṣāb al-Imārī (yönetim-niṣâbı yan-form söz-yapısı) yan-örgüsü türetilmiştir. Tarihsel-referansı klasik İslamî sahabi-kadın-onursal-grubun söz-merkezindeki figür Nasîbe bint Ka'b al-Ansâriyya (öl. 634, Umm 'Umāra onursal-lakabı, Bedir-Uhud-Hudeybiye-Yemâme-savaşları yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi). Hz. Nesîbe'nin Uhud-Savaşı'nda (625) Hz. Peygamber'i bizzat koruyarak yaralandığı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi; klasik rivayet-edebî söyleminde Hz. Peygamber'in Mā iltaftu yawma Uḥudin yamīnan wa-shimālan illā wa-ra'aytuhā tuqātilu dūnī ("Uhud-günü sağa-sola döndüğümde onun benim için savaştığını gördüm" — İbn Sa'd, al-Ṭabaqāt al-Kubrā 8 yan-bağlamlı söz-yapısı) yan-form söz-yapısının söz-imgesi. Hz. Nesîbe ayrıca Yemâme-Savaşı'nda (632) Müseylime al-Kazzâb-cengîlerine karşı Hz. Hâlid ibn al-Walîd komutasında savaşırken bir-eli kesildi yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî sahabi-kadın-cesaret söz-yapısının söz-merkezi. Klasik dindar-eğitimli Türk-İslam ailelerin sevdiği klasik kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Nasîbe / Nasibe / Nesîbe yan-formlarında yerleşmiştir.