Nebi

Nebi, Arapça nabī (نبي) — n-b-' / n-b-y (haber-vermek; yüksek-yere-çıkmak) kökünden fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa formu — peygamber, haberci, Allah-tarafından-vahye-mazhar-kılınmış kişi anlamlarına gelir. Aynı kökten al-nubuwwa (peygamberlik), al-anbiyā' (peygamberler — Enbiyâ Suresi'nin adı), al-naba' (haber, önemli-bilgi — Nebe' Suresi 78:1-2 'amma yatasā'alūn 'an al-naba' al-'aẓīm), al-nabīyīn (peygamberler), Khātam al-Nabiyyīn (peygamberlerin sonuncusu — Hz. Peygamber'in onursal-sıfatı, Ahzâb 33:40) türetilmiştir. al-Nabī sıfatı Kur'an'da pek çok yerde Hz. Muhammed (sav) için kullanılır; özellikle yā ayyuhā al-Nabī (Ey peygamber!) hitap-formülü Ahzâb-Tahrim sûrelerinde merkez söz-yapısıdır. Klasik İslamî teoloji-tasavvuf geleneğinde al-Nabī / al-Rasūl ayrımı (peygamber-resul ayrımı) önemli bir doktriner-konudur. 176 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #430 sıradadır.

Arapça nabī (نبي), n-b-' / n-b-y ("haber-vermek; önemli-bilgi-iletmek; yüksek-yere-çıkmak") kökünün fa'īl veznindeki sıfat-mübalağa formudur — peygamber, haberci, Allah-tarafından-vahye-mazhar-kılınmış kişi. İki kök-okuması vardır: (1) naba'a — "haber-verdi" — peygamberi Allah'tan-haber-getiren anlamıyla nitelendirir; (2) nabā — "yüksek-yere-çıktı" — peygamberi manevî-mertebeye-yükselen anlamıyla nitelendirir. İbn Faris ve klasik Arap dilbilimcileri her iki kök-okumasını birbirini-tamamlayan-yan-yorumlar şeklinde işler. Aynı kök-ailesinden al-nubuwwa (peygamberlik — kelâm-doktrini merkez kavramı), al-anbiyā' (peygamberler — Enbiyâ Suresi 21'in adı), al-nabī' (haber-veren), al-naba' (haber, önemli-bilgi — Nebe' Suresi 78'in adı: 'amma yatasā'alūn 'an al-naba' al-'aẓīm wa-lladhī hum fīhi mukhtalifūn — "Birbirlerine neyi soruyorlar? Hakkında ihtilâf-ettikleri o büyük haberi mi?"), al-nabīyīn (peygamberler — Bakara 213, Âl-i İmrân 81, Nisâ 69), Khātam al-Nabiyyīn (peygamberlerin sonuncusu — Hz. Peygamber'in onursal-sıfatı, Ahzâb 33:40 Mā kāna Muḥammadun abā aḥadin min rijālikum wa-lākin rasūla'llāh wa-Khātam al-Nabiyyīn — "Muhammed, sizin erkeklerinizden hiçbirinin babası değildir; o, Allah'ın resulü ve peygamberlerin sonuncusudur"). Klasik İslamî kelâm-tasavvuf geleneği al-Nabī / al-Rasūl ayrımını önemli bir doktriner-konu şeklinde işler: al-Nabī haberleri-getiren (kendinden önceki şeriata bağlı), al-Rasūl yeni-şeriat-getiren peygamberdir; her resul nebî, ama her nebî resul değildir. al-Nabī sıfatı Kur'an'da Hz. Muhammed (sav) için pek çok kez kullanılır: özellikle yā ayyuhā al-Nabī (Ey peygamber!) hitap-formülü Ahzâb 33 (1, 28, 45, 50, 59), Tahrim 66 (1, 9), Tevbe 73 sûrelerinde merkez söz-yapısıdır. Klasik İslamî sîret-edebiyatında Hz. Peygamber için al-Nabī al-Ummī (ümmî-peygamber — A'râf 7:157-158), al-Nabī al-Khātam (son-peygamber), al-Nabī al-Mukhtār (seçilmiş-peygamber) onursal-sıfatları kullanılır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Nebi formunda yerleşmiştir.