Ozan

Ozan, Türkçe ozan sözcüğünden gelir ve "saz çalıp şiir söyleyen halk şairi, âşık geleneğinin sanatçısı" anlamlarını taşır. Eski Türkçe-Oğuzca ozan biçiminde kayıtlı olan bu kadim sözcük, pre-İslamik Türk ozanlık (halk-şairliği, şaman-ozan geleneği) kültürüyle bağlantılıdır. Dede Korkut Hikâyeleri'nde ve Oğuz destan geleneğinde ozan figürü merkezî konumda olup modern Türkçede özel ad olarak 1990'larda zirveye ulaşmıştır.

Türkçe ozan, Eski Türkçe-Oğuzca ozan biçiminde kayıtlıdır ve Proto-Türkçe ozan kökünden gelir. Kaşgarlı Mahmud'un 11. yüzyıl Dîvân-ı Lugâti't-Türk'ünde ozan kelimesi geçmez (Kaşgarlı ḳam kullanır — şaman) ancak Dede Korkut Kitabı (14-15. yy yazıya geçiriliş, Oğuz destanları) ve Oğuzname'lerde ozan merkez bir kelimedir — "Dedem Korkut gelüp boy boyladı, soy soyladı, bu Oğuznameyi düzdü-koştu" tipi ifadeler Dede Korkut'un ozan-şaman karakterini belirtir. Pre-İslamik Türk ozanlık geleneği (saz çalıp destan söyleyen, şaman-ozan-halk şairi karma tipi) İslamiyet sonrası Anadolu âşık geleneğine dönüştü — âşık (dervişlik-şairlik karışımı) ve ozan (halk-şairi) kelimeleri bu dönüşümün iki dilsel izidir. Aynı kökten Türkçede ozanlık (halk şairliği) ve ozansal (ozanca) sözcükleri türer. Özel ad olarak kullanımı 1960'lar sonrası başladı.