Rahman

Rahman, Arapça al-Raḥmān (الرحمن) — r-ḥ-m (rahmet, merhamet, esirgeme) kökünden mübalağalı sıfat-fiil — bütün-yaratılmışlara-ayrım-gözetmeksizin-merhamet-eden anlamlarına gelir; klasik İslamî al-Asmā' al-Ḥusnā — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sının söz-merkezindeki, Allah'a-mahsus iki ana-isimden biridir (diğeri Allah; bk. Abdullah maddesi yan-form söz-örgüsü). Kur'an-ı Kerîm'de 57+ yerde geçer; söz-merkezi söz-yapısı Rahmân 55:1 al-Raḥmān — sûrenin tek-sözlü açılış-âyeti, Kur'an'ın benzersiz söz-yapısının söz-imgesi; Tâhâ 20:5 al-Raḥmānu 'alā al-'arshi-istawā ("Rahmân, Arş üzerine istivâ-eyledi" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-imgesi); Fâtiha 1:3 al-Raḥmāni al-Raḥīm (her namazda okunan klasik İslamî bismillâh söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi); Furkân 25:60 Wa-idhā qīla lahumu-sjudū li-l-Raḥmān ("Onlara 'Rahmân'a secde edin' denildiğinde" yan-bağlamlı söz-yapısı). Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde al-Raḥmāniyya (Rahmâniyye) tarîkat-yan-form söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır. Tek-başına Rahmân adlandırması Allah'a-mahsus olduğundan, klasik kullanımda compound 'Abd al-Raḥmān söz-yapısı tercih edilir; bk. Abdurrahman, Abdurahman maddeleri yan-form söz-örgüsü. 136 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #436 sıradadır.

Arapça al-Raḥmān (الرحمن), r-ḥ-m ("rahmet, merhamet, esirgeme; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde r-ḥ-m kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Raḥīm — esirgeyen, raḥima/yarḥamu — merhamet-etti, al-Raḥma — rahmet, al-Marḥama — merhamet-yeri, al-Raḥim — rahim/akrabalık-bağı yan-örgüsü") kökünden mübalağalı sıfat-fiil söz-yapısı — bütün-yaratılmışlara-ayrım-gözetmeksizin-merhamet-eden, mü'min-kâfir-ayırt-etmeksizin-rızık-veren, kapsamlı-merhamet-sahibi. Klasik İslamî kelâm-jargonunda al-Raḥmān ile al-Raḥīm arasındaki yan-yorum-farkı: al-Raḥmān dünya-rahmetinin söz-merkezi söz-yapısı (mü'min-kâfir-ayırt-etmeksizin-rızık-veren), al-Raḥīm âhiret-rahmetinin söz-merkezi söz-yapısı (sadece-mü'minlere-mahsus-bağışlama) yan-bağlamlı söz-yapısı klasik Sünni-mufessirler-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik İslamî al-Asmā' al-Ḥusnā — Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sının söz-merkezindeki, Allah'a-mahsus iki ana-isimden biridir; klasik söz-örgüsünde Allāh ile al-Raḥmān yan-yorumla iki-ayrı-yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır (İsrâ 17:110 Quli-d'ū 'llāha awi-d'ū al-Raḥmān — "De ki: 'Ya Allah'a deyin, ya da Rahmân'a deyin'"). Kur'an-ı Kerîm'de 57+ yerde geçer; söz-merkezi söz-yapıları: (1) Rahmân 55:1 al-Raḥmān — sûrenin tek-sözlü açılış-âyeti, Kur'an'ın benzersiz söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; (2) Tâhâ 20:5 al-Raḥmānu 'alā al-'arshi-istawā — "Rahmân, Arş üzerine istivâ-eyledi" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kelâm-jargonunun söz-merkezindeki söz-imgesi (mu'tezilî-eş'arî-mâturidî kelâm-tartışmalarının söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır); (3) Fâtiha 1:3 al-Raḥmāni al-Raḥīm — her namazda okunan klasik İslamî bismillâh söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi; (4) Furkân 25:60 Wa-idhā qīla lahumu-sjudū li-l-Raḥmān — "Onlara 'Rahmân'a secde edin' denildiğinde" yan-bağlamlı söz-yapısı; (5) Meryem 19:18 Innī a'ūdhu bi-l-Raḥmāni minka (Hz. Meryem'in Hz. Cebrâ'îl'i ilk-gördüğünde söz-merkezi söz-imgesi); (6) Mülk 67:20 Aman-man hādhā lladhī huwa jundun lakum yanṣurukum min dūni al-Raḥmān yan-bağlamlı söz-yapısı. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde al-Raḥmāniyya (Rahmâniyye) tarîkat-yan-form söz-yapısı yan-bağlanır; al-Nafas al-Raḥmānī (Rahmânî-nefes — İbn 'Arabî söz-örgüsü), al-Raḥmāniyya (yan-form söz-yapısı) klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi. Tek-başına Rahmân adlandırması Allah'a-mahsus olduğundan, klasik kullanımda compound 'Abd al-Raḥmān söz-yapısı tercih edilir; bk. Abdurrahman, Abdurahman maddeleri yan-form söz-örgüsü. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Rahmân / Rahman yan-formlarında yerleşmiştir; klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünde Rahmâne sığınma yan-bağlamlı söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır.