Reşit

Reşit, Arapça rashīd (رشيد) — r-sh-d (doğru-yolu bulmak, hidayet-üzere olmak; akl-ı selîm sahibi olmak) kökünün etken sıfat-fiil formu — doğru-yolu tutan, akl-ı selîm-sahibi, rüşd-makamında anlamına gelir. al-Rashīd Allah'ın esma'-i hüsnâsından Doğru-Yolu-Gösteren, Akl-ı Selîm-Veren; Kur'an'da Hz. Lut'un Sodom-halkına seslenişi olarak Hud 78'de geçer: Alaysa minkum rajulun rashīd? ("Aranızda akl-ı selîm bir adam yok mu?"). Aynı kökten al-rushd (rüşd, akl-ı selîm-makamı), al-irshād (irşad, doğru-yolu gösterme), al-murshid (mürşid, yol-gösterici — tasavvuf-jargonunda Sufi-üstad), Hârūn al-Rashīd (Abbasî halifesi, 786-809) türetilmiştir. Türk-İslam dindar Anadolu ailelerinin sevdiği klasik erkek adıdır; 176 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #407 sıradadır.

Arapça rashīd (رشيد), r-sh-d ("doğru-yolu bulmak, hidayet-üzere olmak; akl-ı selîm sahibi olmak; rüşd-makamına ulaşmak") kökünün fa'īl veznindeki etken sıfat-fiil formudur — doğru-yolu tutan, akl-ı selîm-sahibi, rüşd-makamında. Aynı kök-ailesinden al-rushd (rüşd, akl-ı selîm-makamı; klasik İslam-fıkıhta bulûğ-rüşd yetkinlik-yaşının iki ölçütünden biri), al-Rashīd (Allah'ın esma'-i hüsnâsından — Doğru-Yolu-Gösteren, Akl-ı Selîm-Veren), al-rāshid (raşid, doğru-yola-gelen; al-Khulafā' al-Rāshidūn — Râşidîn Halifeleri: ilk dört halife Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman, Hz. Ali için kullanılan onursal-sıfat), al-irshād (irşad, doğru-yolu gösterme; tasavvuf-pedagojisinin temel kavramı), al-murshid (mürşid, yol-gösterici — Sufi-tarikatlarda manevî-üstadın adı) türetilmiştir. al-rashīd sözcüğü Kur'an'da pek çok yerde geçer: Hud 78 (Hz. Lut'un Sodom-halkına seslenişi), Hud 97 (Wa mā amru fir'awna bi-rashīd — "Firavun'un emri hidayet-üzere değildi"), Cin 14 Fa-man aslama fa-ulā'ika taḥarraw rashadā ("İslam'a girenler doğruluğu seçmiş olurlar"), Bakara 256 (Qad tabayyana al-rushdu min al-ghayy — "Doğru yol, sapıklıktan ayrılmıştır"). Hârūn al-Rashīd Abbasî hanedanının 5. halifesi (786-809) olarak Bağdat'ı Doğu medeniyetinin merkezi yaptı; Bayt al-Ḥikma (Hikmet Evi) tercüme-bilim merkezi onun ve oğlu al-Ma'mūn'un kuşağında çiçek açtı.