Sabah

Sabah, Arapça al-ṣabāḥ (الصباح) — ṣ-b-ḥ (sabah-olmak, ışık-yan-yansımak) kökünden — gündüzün-ilk-saatleri, günün-başlangıcı, sabah-vakti, klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Gündüzün ilk saatleri, günün başlangıcı manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-iṣbāḥ (sabah-yarıcı söz-yapısı), al-Ṣabbāḥ (mübalağalı yan-form söz-yapısı), al-miṣbāḥ (kandil; bk. Nûr 24:35 fīhā miṣbāḥun yan-bağlamı), al-aṣbaḥ (en-sabah yan-form söz-yapısı), Sabâh-ı yân- (klasik halk-Pers-Türk söz-yapısı), Sebahat (yan-form söz-yapısı; bk. Sebahat maddesi yan-form söz-örgüsü), Sabahattin (Ṣabāḥ al-Dīn compound; bk. Sabahattin, Sebahattin maddeleri yan-form söz-örgüsü) yan-örgüsü oluşur. Kur'an-ı Kerîm'de al-ṣabāḥ/al-iṣbāḥ söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: En'âm 6:96 Fāliqu al-iṣbāḥi wa-ja'ala al-layla sakanan wa al-shamsa wa al-qamara ḥusbānā dhālika taqdīru al-'Azīzi al-'Alīm — "O, sabahı-yarıcıdır; geceyi sükûnet, güneşi ve ayı [da] hesap-yan-yapısı kıldı; bu, 'Azîz, 'Alîm olan'ın takdiridir" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kozmolojik söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Hud 11:81 Inna maw'idahum al-ṣubḥ a-laysa al-ṣubḥu bi-qarīb — "Onların va'd-edildikleri vakit sabahtır; sabah yakın değil mi?". 92 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #402 sıradadır.

Arapça al-ṣabāḥ (الصباح), ṣ-b-ḥ ("sabah-olmak, ışık-yan-yansımak; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde ṣ-b-ḥ kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-iṣbāḥ — sabah-yarıcı söz-yapısı, al-Ṣabbāḥ — mübalağalı yan-form söz-yapısı, al-miṣbāḥ — kandil; bk. Nûr 24:35 fīhā miṣbāḥun yan-bağlamı, al-aṣbaḥ — en-sabah yan-form söz-yapısı, al-ṣubḥ — sabah-vakti, Sabâh-ı yân- — klasik halk-Pers-Türk söz-yapısı, al-tasbīḥ — yan-form söz-yapısı, Sebahat — yan-form söz-yapısı; bk. Sebahat maddesi yan-form söz-örgüsü, Sabahattin / Sebahattin — Ṣabāḥ al-Dīn compound; bk. Sabahattin, Sebahattin maddeleri yan-form söz-örgüsü, Aṣbaḥ — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünden — gündüzün-ilk-saatleri, günün-başlangıcı, sabah-vakti, klasik İslamî söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Gündüzün ilk saatleri, günün başlangıcı manasında nitelendirir. Kur'an-ı Kerîm'de al-ṣabāḥ/al-iṣbāḥ/al-ṣubḥ söz-yapısı söz-merkezi söz-imgesi: (1) En'âm 6:96 Fāliqu al-iṣbāḥi wa-ja'ala al-layla sakanan wa al-shamsa wa al-qamara ḥusbānā dhālika taqdīru al-'Azīzi al-'Alīm — "O, sabahı-yarıcıdır; geceyi sükûnet, güneşi ve ayı [da] hesap-yan-yapısı kıldı; bu, 'Azîz, 'Alîm olan'ın takdiridir" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kozmolojik söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi (klasik halk-Sünni söz-örgüsünde al-Fāliqu — yarıcı-yan-yapı, al-iṣbāḥu — sabah-yan-yapı söz-merkezi söz-yapıları yan-bağlanır); (2) Hud 11:81 Inna maw'idahum al-ṣubḥ a-laysa al-ṣubḥu bi-qarīb — "Onların va'd-edildikleri vakit sabahtır; sabah yakın değil mi?" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî Hz. Lût-kavmi-azabı söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; (3) Tekvir 81:18 Wa al-ṣubḥi idhā tanaffas — "Soluyan sabaha and-olsun" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kıyâmet-yemin söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır; (4) Müddessir 74:34 Wa al-ṣubḥi idhā asfar — "Aydınlatan sabaha and-olsun" yan-bağlamlı söz-yapısı yan-bağlanır; (5) Felak 113:1 Qul a'ūdhu bi-rabbi al-falaq — al-falaq (şafak — yan-form söz-yapısı; bk. Felek maddesi yan-form söz-örgüsü farklı-yan-yapı söz-yapısı) yan-bağlanır. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde seher-vakti yan-bağlamı (bk. Gülseher, Sehernaz maddeleri yan-form söz-örgüsü Âl-i 'Imrân 3:17 Wa-l-mustaghfirīna bi-l-asḥār yan-bağlamı) ve al-ṣabāḥ — gün-doğumu söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Klasik halk-Pers-Türk söz-örgüsünde Ṣabāḥu'l-Khayr (hayırlı-sabahlar) yan-form söz-yapısı klasik halk-onursal söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Sabâh-ı yân (sabah-yânı), Ṣabāḥ-ı 'Īd (Bayram-sabahı), Ṣabāḥ-ı Wiṣāl (kavuşma-sabahı), Ṣabāḥ-ı Ḥaşr (kıyâmet-sabahı) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imge yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Sabâh / Sabah yan-formunda yerleşmiştir.