Sefiye

Sefiye, Arapça Ṣafiyya (صفية) — ṣ-f-w (saflık, arılık, durulık, seçilmişlik) kökünden — saf, arınmış, seçilmiş, katkısız, duru anlamlarına gelir; Safiye adının halk-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-formudur (bk. Safiye maddesi yan-form söz-örgüsü). Aynı kök-ailesinden al-Ṣafā (Mekke-tepesi yan-form söz-yapısı; bk. Sefa maddesi yan-form söz-örgüsü) farklı yan-yorumlu söz-yapısı; al-muṣṭafā (seçilmiş, Hz. Peygamber'in onursal-yan-form lakabı) yan-form söz-yapısı; iṣṭafā (seçti, arıttı) söz-yapısı yan-bağlanır. Kur'an-ı Kerîm'de doğrudan iṣṭafā/iṣṭafāki söz-yapısı Âl-i 'Imrân 3:42'de Hz. Meryem'e meleklerin müjdesi söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi: Wa-idh qālati al-malā'ikatu Yā Maryamu inna'llāha-ṣṭafāki wa-ṭahharaki wa-ṣṭafāki 'alā nisā'i al-'ālamīn — "Melekler dedi ki: 'Ey Meryem! Şüphesiz ki Allah seni seçti, seni temizledi ve seni âlemlerin kadınlarına seçti.'" Aynı söz-yapısı Âl-i 'Imrân 3:33'te (Hz. Âdem, Hz. Nûh, Âl-i İbrahim, Âl-i 'Imrân yan-bağlamı) yan-bağlanır. Tarihsel-referansı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsündeki Hz. Ṣafiyya bint Ḥuyayy ibn Akhṭab (öl. 670 — Hz. Peygamber'in Hayber-fethi sonrası eşi olan Ümm al-Mu'minīn — Mü'minlerin-Annesi onursal-yan-form söz-yapısının söz-imgesi). 131 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #405 sıradadır.

Arapça Ṣafiyya (صفية), ṣ-f-w ("saflık, arılık, durulık, seçilmişlik; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde ṣ-f-w kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Ṣafā — Mekke-tepesi-onursal yan-form söz-yapısı; bk. Sefa maddesi yan-form söz-örgüsü farklı-yan-yorumlu söz-yapısı; al-muṣṭafā — seçilmiş, iṣṭafā — seçti, al-ṣafwa — saflık, al-ṣāfī — saf-yapan, al-Muṣṭafā — Hz. Peygamber'in onursal-yan-form lakabı, al-Ṣafīy — saf-yan-yapı, aṣfā — saflaştırdı, al-Muṣṭafāwiyya — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") kökünün dişil-sıfat-fiil formu — saf, arınmış, seçilmiş, katkısız, duru, klasik İslamî onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi. Safiye adının halk-yumuşak-söyleyişin söz-yansıması yan-formudur (bk. Safiye maddesi yan-form söz-örgüsü); klasik halk-Anadolu söz-örgüsünde e/ye yan-yumuşak-söyleyişin söz-yapısının söz-yansıması yan-bağlanır. Kur'an-ı Kerîm'de doğrudan iṣṭafā / iṣṭafāki söz-yapısı çok yerde geçer; söz-merkezi söz-yapıları: (1) Âl-i 'Imrân 3:33 Inna'llāha-ṣṭafā Ādama wa-Nūḥan wa-āla Ibrāhīma wa-āla 'Imrān 'alā al-'ālamīn — "Allah Âdem'i, Nûh'u, İbrahim Âilesi'ni ve İmrân Âilesi'ni âlemlere seçti" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî peygamber-onursal-grubunun söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi; (2) Âl-i 'Imrân 3:42 Wa-idh qālati al-malā'ikatu Yā Maryamu inna'llāha-ṣṭafāki wa-ṭahharaki wa-ṣṭafāki 'alā nisā'i al-'ālamīn — "Melekler dedi ki: 'Ey Meryem! Şüphesiz ki Allah seni seçti, seni temizledi ve seni âlemlerin kadınlarına seçti'" yan-bağlamlı söz-yapısı klasik İslamî kadın-onursal söz-yapısının söz-merkezindeki söz-imgesi (yan-bağlam: Hz. Âsiya bint Muzāḥim, Hz. Hatice bint Khuwaylid, Hz. Fâtıma az-Zehrâ — onursal-dört-kadın yan-form söz-yapısı; bk. Asiya maddesi yan-form söz-örgüsü); (3) Sâd 38:47 Wa-innahum 'indanā la-mina al-muṣṭafayna al-akhyār — "Onlar bizim yanımızda seçilmiş hayırlılardandır" yan-bağlamlı söz-yapısı (Hz. İbrahim, Hz. İshak, Hz. Yâkub) yan-bağlanır; (4) Hac 22:75 Allāhu yaṣṭafī mina al-malā'ikati rusulan wa-mina al-nāsi inna'llāha samī'un baṣīr — "Allah meleklerden ve insanlardan elçiler seçer" yan-bağlamlı söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik İslamî tasavvuf-edebî söyleminde al-Muṣṭafā (seçilmiş — Hz. Peygamber'in onursal-yan-form lakabı) yan-form söz-yapısı klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-merkezindeki söz-imgesi yan-bağlanır; bk. Müberra, Muhsine, Mümtaz maddeleri yan-form söz-örgüsü. Tarihsel-referansı klasik İslamî sîret-edebî söz-örgüsündeki Hz. Ṣafiyya bint Ḥuyayy ibn Akhṭab (öl. 670 — Hz. Peygamber'in Hayber-fethi (628) sonrası nikâhladığı Yahudî-Beni-Naḍīr kabilesinin onursal-yan-yapı söz-yapısının söz-imgesi; Ümm al-Mu'minīn — Mü'minlerin-Annesi onursal-yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır). Klasik İslamî sîret-tarihinde Hz. Ṣafiyya'nın iman-yolculuğu, klasik İslamî kadın-onursal söz-yapısının söz-imgesi olarak yan-bağlanır. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde Ṣafiyya-yan-yümşak-onursal, Ṣafiyya-i Ümm al-Mu'minīn yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Safiye / Sefiye / Safiyye yan-formlarında yerleşmiştir.