Şeref

Şeref, Arapça sharaf (شرف) — sh-r-f (yüksek-olmak, üstün-olmak; eğilmek, görünmek) kökünden — yükseklik, asaletli-mevki, onur, övünç anlamlarına gelir. Türkçede şeref sözcüğü hem soyut bir değer (onur, izzet, namus) hem de görsel-mekânsal bir kullanım (şerefe — minare balkonu, eşref-i mahlûkât — yaratılmışların en şereflisi) olarak yerleşmiştir. Kişi adı olarak Osmanlı-Anadolu ailelerinde değerli-asaletli karakter yakıştırmasıyla koyulurdu; özellikle bey/ağa-soylu ailelerde tercih edilirdi. En bilinen taşıyıcılarından Şeref Han Bidlîsî (1543-1603) Kürt-Osmanlı tarihçisi, Şerefnâme eseriyle anılır. 152 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #423 sıradadır.

Arapça sharaf (شرف), sh-r-f ("yüksek-olmak, üstün-olmak; eğilmek-bakmak, gözükmek") kökünden gelir — yükseklik, asalet, onur, övünç. Aynı kökten al-ashrāf (şerifler, asaletliler — özellikle Hz. Peygamber'in soyundan gelenler için kullanılan onursal kategori), al-sharīf (şerif, asaletli; Mekke şerifleri 1517-1924 arasında Osmanlı himayesinde Mekke'yi yöneten Haşimî hanedanına denirdi), al-mushrif (müşrif, üst-mevkide bulunan; bu sözcük şu anki Türkçede müşrif olarak farklı kullanılmaz, ama aşk-müşrifi gibi divan-terkiplerde geçer), al-shurfa (şerefe — minare balkonu; balkon-mekân olarak yükseklik-mevki); eşref (en-şerefli, en-üstün — eşref-i mahlûkât terkibi insanı yaratılmışların en şereflisi olarak tanımlar). Kur'an'da sharaf sözcüğü doğrudan geçmez ama kavramsal olarak al-karāma (kerem, üstünlük; İsra 70: Andolsun ki Âdemoğullarını şereflendirdik) ve al-'izza (izzet, ihtişam) ile yakın akrabadır. Türkçeye Osmanlı-medrese yoluyla girip namus, onur, asalet anlamlarıyla yerleşmiştir.