Ümmügülsüm

Ümmügülsüm, Arapça Umm Kulthum terkip adından gelir; umm (anne) ve Kulthum (yumuşak ve dolgun yanaklı kız) sözcüklerinin birleşmesinden "Külsüm'ün annesi" anlamına gelen klasik Arap onursal kunye geleneğinin temel kavramdır. Adın taşıdığı manevi yükün temel kaynağı Hz. Peygamber'in kızı Ümmü Külsüm bint Muhammed'tir (öl. 9/630); Hz. Hatice'den doğan Ümmehatü'l-Mü'minin kuşağının kızlarındandır. Önce Hz. Osman'la evlenmiş, vefatından sonra Hz. Peygamber Hz. Osman'a al-Dhu'n-Nureyn (İki Nur Sahibi) lakabını bahşetmiştir. Ayrıca Hz. Ali ile Hz. Fatıma'nın kızı Ümmü Külsüm de bu adı taşır. Türkçeye Osmanlı söyleyişinden Ümmü Külsüm, Ümmügülsüm, Gülsüm biçimlerinde yerleşmiştir.

Aynı kök ailesinden al-umma (ümmet — Hz. Muhammed'in ümmeti), al-imama (önderlik), Ümmi (ümmi, okumamış; Hz. Peygamber'in lakaplarından), al-umma al-wasat (vasat ümmet — Bakara 2:143) sözcükleri türer. Umm- başlangıçlı klasik Arap onursal kunye adlandırma geleneğinin diğer örnekleri Ümmü Hani, Ümmü Habibe, Ümmü Seleme, Ümmü Eymen, Ümmü Süleym gibi sahabe kadın adlandırmasındadır. Kulthum sözcüğü k-l-th-m (yanağın yumuşaklığı, dolgunluğu) kökünden türer; klasik Arap estetik söyleyişte kadın güzelliğinin kavramlarındandır. Türkçeye Osmanlı söyleyişinden Ümmü Külsüm, Ümmügülsüm, Gülsüm, Gülsüme, Ümmü Gülsün biçimlerinde yerleşmiştir.