Zeki, Arapçada 'saf, temiz' demektir; aynı yazılan ve Türkiye'de 20. yüzyılda yayılan ayrı bir ad ise 'akıllı, zekâ sahibi' anlamına gelir. 1957 yılında 25. sıraya kadar yükselen isim, 2025 TÜİK verilerine göre 389. sırada yer alıyor.
Deneyin
Zeki İsminin Anlamı ve Kökeni
Zeki, iki ayrı Arapça sözcüğün Türkçede aynı yazılmasıyla oluşmuş bir erkek adıdır. Arap dünyasında kullanılan geleneksel İslam adı Zeki 'saf, temiz, arınmış' demektir. 'Akıllı, kavrayışlı, zekâ sahibi' anlamındaki Zeki ise Arapçada başka bir harfle yazılır ve Türkiye'de 20. yüzyılın başlarında ayrı bir ad olarak yayılmıştır; ad bugün en çok bu anlamıyla bilinir. Kız biçimi Zekiye de aynı iki anlamı taşır. TÜİK kayıtlarında Zeki ismine ilk olarak 1859 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1957 yılında 25. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 389. sırayla listelenmektedir.
Zeki adının arkasında Arapçada iki ayrı sözcük vardır. Birincisi 'temizlenmek, arınmak, artıp bereketlenmek' anlamındaki kökten gelir ve 'saf, temiz, arınmış' demektir; Arap ülkelerinde bugün de yalnızca bu Zeki kullanılır. Aynı kökten zekât (malın arınması için verilen ve İslam'ın beş şartından biri olan ibadet) ve tezkiye (manevi arınma, ahlaki temizlenme) sözcükleri gelir. İkincisi Arapçada başka bir harfle yazılan ve 'zeki, anlayışlı, keskin zihinli' anlamına gelen sözcüktür; Türkçedeki zekâ da bu ikinci sözcüğün ailesindendir. Bu anlamdaki Zeki, Türkiye'de 20. yüzyılın başlarında ayrı bir ad olarak ortaya çıktı. Yeni harflerle iki ad aynı yazıldığı için bugün birbirinden ayırt edilemez; ad, keskin bir zihinle temiz bir gönlü aynı anda anlatır hâle gelmiştir.
Bu İsmin Yer Aldığı Listeler
Bu ay çok bakılan erkek isimlerinden
Tümü →İsim Atlası ziyaretçilerine göre · 26 Eylül – 23 Ekim
Zeki İsminin Karakter Özellikleri ve Analizi
İsimler kişiliği tayin etmez; yine de her ad, hem anlamı hem de taşıdığı tarih yüzünden belli özellikleri akla getirir. Zeki deyince öne çıkan iki özellik:
Bilgelik
İsmin ilk akla getirdiği şey bilgelik: soğukkanlı, meraklı ve öğrenmeye açık bir zihin. Çevresindekilerin akıl danışmak için gittiği kişiyi tarif eder.
Hayal Gücü
Herkesin baktığı yere başka türlü bakan, aklındakini bir şeye dönüştüren bir tavır — bu ismin taşıdığı nitelik hayal gücü. Boş hayal değil, kurma isteği.
İsimlerin çağrıştırdığı özellikler kültüreldir; bir ismi taşıyan herkesin aynı karakterde olduğu anlamına gelmez.
Popülerlik Hikâyesi
Zeki 1859'dan beri kayıtlardadır ve 19. yüzyılda çoğunlukla 110 ile 200. sıralar arasında görülen bir addı. 1910'ların sonundan itibaren hızla yükseldi: 1930'da 90., 1944'te 37. sıraya çıktı ve 1957'de 25. sırayla zirvesine ulaştı. Bu yükseliş, adın 'akıllı, zekâ sahibi' anlamıyla yeni bir ad olarak yayıldığı döneme denk gelir. 1970'lerden sonra ad hızla geriledi; 1980'de 123., 2000'de 249. sıradaydı ve 2025'te 389. sıradadır.
Yeni Doğanlar Arasında Popülerlik
NadirGrafik, her yıl doğan bebekler arasındaki sıralamayı gösterir. Kaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
- Yaklaşık her 1.300 kişiden biri
- Yaygın
Gökyüzü Atlası · Ücretsiz
Zeki adını doğduğu gecenin gökyüzüyle birleştirin
Doğum tarihini girin; o gecenin yıldızlarını ve Ay’ın evresini birlikte çıkaralım — Zeki adı ve anlamı altında.
Tarihi bilmiyorsanız aracı doğrudan açın.
Dini ve Manevi Bağlam
İslam: Zeki adının 'saf, temiz' anlamı, İslam'ın beş şartından biri olan zekâtla aynı köktendir; zekâtın zekâ sözcüğüyle bir ilgisi yoktur. Zekât, Müslümanın servetinin belirli bir oranını (nakitte %2,5) her yıl muhtaçlara vermesidir; Kur'an'da namaz ile zekât pek çok ayette birlikte emredilir, Bakara 2:43 bunların başında gelir. Aynı kökten gelen tezkiye (nefsi arındırma) kavramı Şems 91:9'da 'Nefsini arındıran kurtuluşa erdi' ifadesiyle anılır ve tasavvufta manevi yolculuğun temel kavramlarındandır. Zeki adı bu yönüyle çocuğa temiz bir gönül dileğini taşır.
Benzer İslami adlar için:
Modern Kültürde
Zeki Müren
Müzik · 1931Türk sanat müziğinin en sevilen seslerinden biri (1931-1996). 'Sanat Güneşi' lakabıyla anılan Zeki Müren, elli yıllık sanat hayatında Türk sanat müziği ve popüler şarkı repertuarının yorumunda ölçü sayıldı; sahne kıyafetleri ve gösterişli sahne tarzıyla da Türk sahne sanatlarının unutulmaz simgelerinden oldu. 1991'de Devlet Sanatçısı unvanını aldı.
Zeki Alasya
Oyuncu · 1943Türk oyuncu ve yönetmen (1943-2015). Mavi Boncuk ve Köyden İndim Şehire (1974) gibi yapımlarıyla Yeşilçam sinemasında, sonrasında tiyatro mizahında yer aldı; Haldun Taner ve Metin Akpınar'la birlikte Devekuşu Kabare'nin kurucuları arasındaydı.
Benzer İsimler
Tümünü Gör →Uluslararası Karşılıkları
- Arapça (kaynak)Zeki (زكي)
- FarsçaZeki
- UrducaZaki
- Endonezya/MalayZaki
- KurmancîZekî