Zihni

Zihni, Arapça Dhihnī (ذهني) — dh-h-n ("zihin-akıl-zekâ; klasik Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı") kökünün nispet-eki -ī ile yapılmış söz-yapısı Dhihnī — zihinsel, akılla-ilgili, klasik halk-Arap-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki bilgelik-yan-yapı söz-yapısı anlamlarına gelir. TDK Kişi Adları Sözlüğü adın özel-anlam-yorumunu Zihinle, akılla ilgili manasında nitelendirir. Aynı kök-ailesinden al-Dhihn (zihin), al-Adhhān (zihinler-çoğul), Tezhîn (yan-yapı yan-yapı), Müzhî (yan-yapı), Zihnîlik (yan-yapı yan-bağlamlı) yan-örgüsü oluşur. Edebî yan-bağlam klasik halk-Bayburtlu Zihnî: Bayburtlu Zihnî (1797-1859; klasik halk-Anadolu-divan-şâiri söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Sergüzeşt-i Zihnî* yan-bağlamı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; klasik halk-19. yüzyıl Anadolu-Türkçesi divan-şiir söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır). 152 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2021'de #476 sıradadır.

Arapça Dhihnī (ذهني), dh-h-n ("zihin-akıl-zekâ; klasik halk-Arap-Sami söz-örgüsünün söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Dhihn — zihin, al-Adhhān — zihinler-çoğul, Tezhîn — yan-yapı yan-yapı, Müzhî — yan-yapı, Zihnîlik — yan-yapı yan-bağlamlı söz-yapıları yan-örgüsü") kökünün nispet-eki -ī ile yapılmış söz-yapısı Dhihnī. Edebî yan-bağlam klasik halk-Bayburtlu Zihnî: Bayburtlu Zihnî (Mehmed Emin Zihnî Efendi, 1797-1859; klasik halk-Anadolu-divan-şâiri söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Sergüzeşt-i Zihnî yan-bağlamı söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Vardı bu bağ-ı cihâna bir gül-bezm-i zar söz-imgesi yan-bağlanır; klasik halk-19. yüzyıl Anadolu-Türkçesi divan-şiir söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır; Erzurum-Bayburt-Trabzon yan-bağlamlı klasik halk-Karadeniz halk-edebiyatı söz-örgüsünün söz-merkezi söz-imgesi yan-bağlanır). Klasik halk-tasavvuf söz-örgüsünün söz-merkezindeki yan-bağlam: al-Dhihn — Sufi yolculuğunun temel-yan-yapısı söz-yapısı (akıl-temizlemesi söz-yapısı yan-yapı söz-imge yan-bağlanır), Tasfiyetü'l-Adhhân (zihinleri-temizleme yan-yapı söz-imge yan-bağlanır), al-'Aql al-Nūrānī (nûrânî-akıl yan-yapı, bk. Zekai maddesi yan-form söz-örgüsü) söz-yapıları yan-örgüsü oluşur. Dhihnī söz-yapısı Kur'an'da kişi-adı olarak yer almaz; klasik halk-Arap-İslam söz-örgüsünün söz-merkezindeki bilgelik-yan-yapı söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Dhihnī / Zihnî / Zihni* yan-formunda yerleşmiştir; özellikle Doğu-Anadolu, Karadeniz, İç-Anadolu, Marmara muhafazakâr ailelerinin sevdiği klasik İslami erkek adı oldu.