Abdulhalik

Abdulhalik, Arapça 'Abd al-Khāliq (عبد الخالق) — 'abd ("kul, hizmetkâr") ve al-Khāliq ("yaratan, yaratıcı; Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından") söz-unsurlarının terkibinden — Yaratıcı-Allah'ın kulu, Hâlik-Allah'ın hizmetkârı anlamlarına gelir. al-Khāliq (الخالق), Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sının söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik İslamî kelâm-jargonunda yaratım-doktrininin söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır. Kur'an-ı Kerîm'de Haşr 59:24 Huwa'llāhu al-Khāliqu al-Bāri'u al-Muṣawwiru lahu al-asmā'u al-ḥusnā — "O, yaratan, yapan, sûret-veren Allah'tır; en güzel isimler O'nundur" — söz-merkezi söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır (bk. Abdulbari maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada). En bilinen taşıyıcılarından 'Abd al-Khāliq Ghujduwānī (1103-1179) — klasik Orta-Asya tasavvuf-pîri, Khwājagān-yolu'nun söz-merkezi figürü, Naqshibendîye tarîkatının kurucusu Şeyh Bahā' al-Dīn Naqshband'ın silsile-pîri (bk. Bahattin, Bahaddin maddeleri yan-form söz-örgüsü). 114 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #448 sıradadır.

Arapça 'Abd al-Khāliq (عبد الخالق), iki Arapça söz-unsurunun terkibinden yapılmıştır: 'abd ("kul, hizmetkâr; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde '-b-d kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; bk. Abdullah, Abdurrahman, Abdulbari maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada") ve al-Khāliq ("yaratan, yaratıcı; Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sından; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde kh-l-q kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; khalaqa — yarattı, al-khalq — yaratım, al-khulq — ahlâk-yan-yapı, al-khallāq — çok-yaratan-yan-form söz-yapısı, al-makhlūq — yaratılmış, Khalqu'llāh — Allah'ın yaratımı yan-örgüsü"). al-Khāliq (الخالق), Allah'ın 99 İsm-i Hüsnâ'sının söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik İslamî kelâm-jargonunda yaratım-doktrininin söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır. Klasik Sünni-mufessirler söz-örgüsünde al-Khāliq (yaratım-tasarımı söz-merkezi yan-form söz-yapısı), al-Bāri' (tasarımı-yokluktan-varlığa-çıkaran kusursuz-yapıcı söz-yapısı; bk. Abdulbari maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada), al-Muṣawwir (yaratılmışların özel-sûretlerini-veren söz-yapısı) üçlüsü yaratım-doktrininin üç-yan-yansıması yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. Kur'an-ı Kerîm'de al-Khāliq söz-yapısı söz-merkezi yan-bağlamlı söz-yapısının söz-imgesi: (1) Haşr 59:24 Huwa'llāhu al-Khāliqu al-Bāri'u al-Muṣawwiru lahu al-asmā'u al-ḥusnā yusabbiḥu lahu mā fī al-samāwāti wa al-arḍ — al-Asmā' al-Ḥusnā doktrininin söz-merkezi söz-imgesi (bk. Abdulbari maddesi yan-form söz-örgüsü); (2) En'âm 6:102 Dhālikumu'llāhu rabbukum lā ilāha illā huwa khāliqu kulli shay' — "İşte O, sizin Rabbiniz Allah'tır; O'ndan başka ilâh yoktur; her şeyin yaratıcısıdır"; (3) Hicr 15:28 Wa-idh qāla rabbuka li-l-malā'ikati innī khāliqun basharan min ṣalṣālin min ḥama'in masnūn — "Rabbin meleklere dedi ki: 'Şüphesiz ki Ben, hâle hâle gelmiş çamurdan bir insan yaratıyorum'" yan-bağlamlı söz-yapısı; (4) Sâffât 37:96 Wa'llāhu khalaqakum wa-mā ta'malūn — "Hâlbuki sizi de yaptıklarınızı da Allah yaratmıştır." 'Abd- başlangıçlı compound theofor erkek adlarının (bk. Abdulbari maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada) ailesinden söz-merkezindeki yan-form söz-yapısının söz-imgesi yan-bağlanır. En bilinen taşıyıcısı 'Abd al-Khāliq Ghujduwānī (1103-1179) — klasik Orta-Asya tasavvuf-pîri, Khwājagān-yolu'nun söz-merkezi figürü; klasik halk-Türk-İslam söz-örgüsünde Khwājagān-vird-i sekiz-ana-yan-yapı söz-örgüsünün kurucu söz-yapısı yan-bağlanır; klasik Naqshibendîye tarîkatının kurucusu Şeyh Bahā' al-Dīn Naqshband'ın (1318-1389) silsile-pîri yan-bağlanır (bk. Bahattin, Bahaddin maddeleri yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada). Khwājagān-vird-i sekiz-ana-yan-yapı: Hûş-der-Dem (her-nefeste-Allah'ı-anma), Naẓar-ber-Qadem (yere-bakma; göz-koruma), Safer-der-Vaṭan (vatan-içi-yolculuk; iç-yan-tasavvur), Khalvet-der-Anjuman (kalabalıkta-yalnızlık), Yād-Kard (zikir), Bāz-Gasht (zikre-dönüş), Nigāh-Dāsht (kalp-koruma), Yād-Dāsht (kalp-tutma) klasik Khwājagān-tasavvuf-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki sekiz-ana-vird-yan-yapı söz-yapısı yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Abdülhâlik / Abdulhalik yan-formunda yerleşmiştir.