Atilla

Atilla, 5. yüzyılda Doğu ve Batı Roma'yı titreten Hun hükümdarı Attila'nın (yaklaşık 406-453) adıdır. Adın kökeni tartışmalıdır: uzun süre Gotça 'babacık' anlamında bir lakap sayıldı, ama bu görüş bugün terk edilmiştir; Pritsak adı Volga ırmağının Türkçe adı Etil'e (İtil) bağlar. Avrupa'da yüzyıllarca 'Tanrı'nın Kırbacı' diye korkuyla anılan Attila, 1870'lerden sonra önce Macarların, ardından Türkçülerin kahramanı oldu. Türkiye'de kişi adı olarak bilinen ilk örneği 1909'a uzanır. TÜİK kayıtlarında Atilla ismine ilk olarak 1925 yılında rastlanmaktadır. İsim, 1971 yılında 118. sırayla zirvesine çıkmıştır. Güncel olarak 2025 yılı verilerinde 160. sırayla listelenmektedir.

Atilla adının kökeni 19. ve 20. yüzyıl boyunca tartışıldı. Uzun süre en yaygın akademik açıklama, adın Gotça bir lakap olduğuydu: Got dilinde atta 'baba' demektir, -ila ise küçültme ekidir; buna göre Atilla 'babacık' anlamına gelir ve hükümdarın ordusundaki Got askerlerinin ona taktığı bir sevgi adı olabilir. Bu görüş uzun süre kabul gördü, ama günümüzde terk edilmiştir. Türk dillerinden yola çıkan açıklamalar ise adı Türkçe ata (baba, ata) sözcüğüyle ilişkilendirdi. En çok anılan yeni öneri O. Pritsak'ındır: Pritsak 1956'da adı, Volga ırmağının Türk dillerindeki adı olan Etil ya da İtil'den türetmeyi önerdi; bu okuma adı büyük bir ırmağın adına, dolayısıyla bozkır coğrafyasına bağlar. Hun hükümdarının adını aktaran Roma ve Bizans kaynaklarında hem Atilla hem Attila yazımı kullanılır; Türkçedeki Atilla ve Atila biçimleri de aynı figürü anlatır. Ad, 1870'lerden sonra önce Macar milliyetçilerinin, ardından onlardan esinlenen Türkçülerin kahraman adı olarak yeniden doğdu. Türkiye'de kişi adı olarak 1909'dan beri görülür ve Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren düzenli olarak verilmeye başlandı.