Atilla

5. yüzyıl Hun İmparatorluğu'nun en büyük hükümdarı ve klasik antikitenin en korkulan askerî figürlerinden biri. 434'te amcası Ruga'nın ölümü üzerine kardeşi Bleda ile birlikte tahta geçti; 445'te Bleda'yı öldürerek tek hükümdar oldu. 443'te Doğu Roma İmparatorluğu'nu yenip İmparator II. Teodosius'u ağır haraç ödemeye zorladı. 451'de Galya'da (bugünkü Fransa) gerçekleşen Catalauni Ovası Muharebesi (Battle of the Catalaunian Plains) — Roma General Aetius ve Vizigot Kralı I. Theoderic'in ortak Roma-Vizigot koalisyonuna karşı — klasik Avrupa tarihinin en belirleyici savaşlarından biridir; Attila geri çekilmek zorunda kaldı. 452'de İtalya'ya girip Ravenna ve Milano'yu yağmaladı ancak Papa I. Leo'nun aracılığıyla Roma şehrini yağmalamaktan vazgeçti. 453'te düğün gecesinde ölümünü ve imparatorluğunun hızlı dağılmasını takip eden dönemde Batı Roma İmparatorluğu 476'da yıkıldı. Hristiyan geleneğinde Flagellum Dei (Tanrı'nın Kırbacı) olarak anıldı. Türk milli-tarih yazımında — özellikle Cumhuriyet dönemi Türk Tarih Tezi çerçevesinde — pre-İslamik Türk siyasi gücünün simge figürü olarak saygıyla anılır.

Attila figürü Orta Çağ Avrupa epik edebiyatında merkezi bir yer tutar: Almanca Nibelungenlied (c. 1200) destanında Etzel adıyla anılır; İskandinav Edda şiirlerinde Atli olarak geçer. Macar milli-edebiyatında (19-20. yy) Arany János ve diğer şairler tarafından Macar ata-kahraman olarak yeniden yorumlandı. Corneille'in Attila (1667) tragedyası Fransız klasik tiyatrosunun önde gelen eserlerinden biridir. 20. yüzyıl modern Türk edebiyatında ise — özellikle Türkçü-Turancı akım çerçevesinde — Attila Türk-Turan siyasi-askerî gücünün simge-figürü olarak anıldı; Hüseyin Nihal Atsız'ın romanlarında, Rıza Nur'un tarih-yazımında ve modern Türk dizilerinde bu figür yer almaktadır.

Türk şiirinin ve edebiyatının 20. yüzyıl modernist seslerinden biri (1925-2005). Ben Sana Mecburum (1960), Sisler Bulvarı (1954), Bıçağın Ucu (1973) gibi şiir ve roman eserleriyle Türk sol-hümanist edebiyat geleneğinin önde gelen figürlerinden biri oldu. Ayrıca 1970'ler-1990'lar TRT'de yayımlanan Hangisi ve diğer program-tarih dizileriyle kamusal entelektüel olarak tanındı. İsmin 20. yüzyıl Türk edebi hafızasındaki en görünür taşıyıcılarından biridir.