Ay
Anlam ve Köken
Ay, Dünya'nın doğal uydusu olan ve geceleri gökyüzünü aydınlatan gök cisminin adıdır. Türkçede 'kamer' olarak da bilinen bu sözcük, kadın ismi olarak kullanıldığında gökyüzünün bu büyüleyici ışığını çağrıştırır.
Türkçe ay — "yer-yuvarlağının-uydusu olan-gök-cismi; aylık-zaman-dilimi; parlak-ışık-kaynağı" anlamındaki çok-katmanlı kadim-Türkçe kelime. Eski-Türkçe ay aynı-anlamda, Orhun Anıtlarında ve Divânü Lugâti't-Türk'te kayıtlıdır; tüm-Türk-dillerinin ortak-kök-kelimelerinden biri. Proto-Altay ai- hipotetik-köküne kadar-uzanır; Japonca-Korece-Moğolca-Manchu-Tunguzca akrabalıkları araştırılmıştır. Aynı kök-ailesinden aydın (parlak, ışıklı), aylık (bir-ay süresi), aylak (boş, geçici) kelimeleri türer. Türk-mitolojisinde Ay-Dede kuzey-Türk-yıldız-tapınma geleneğinin merkez-figürü (Güneş-Ana'nın eşi). Klasik-İslami-Fars-divan-şiirinde Ay sevgili-güzelinin-standart metaforu — ay-yüzlü, ay-parçası, dolunay-güzelliği deyimleri. 1935'te #325 ile zirvesine ulaştı.
Popülerlik
Ay, 1935'te #325 ile zirvesine ulaşan Cumhuriyet-TDK dönemi Türkçe-öz kozmik-gökyüzü çağrışımlı kadın-ad havuzunun temsilcilerinden biri. 2020'lerde sabit trendde Türkçe-öz-gökyüzü isimlerin kalıcı-popülaritesini sürdürüyor.
Popülerlik Trendi
DüşüyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Mitolojik Kökeni
Türk-Altay-Tengri kozmolojisinde Ay-Dede (Ay-Ata) gökyüzünün ışıklı-erkek tanrısıdır; Güneş-Ana (Gün-Ana) ile birlikte gök-ikili tanrı-çiftinin erkek-kutbunu oluşturur. Altay-Sibirya Türklerinin pre-İslam inanç-sisteminde Ay-dolunay gece-bekçisi, Ay-hilali av-saatlerinin belirleyicisi olarak kutsanırdı. Şaman-geleneğinde Ay'a-adak ritüelleri özellikle-kadınların-doğurganlığı-ve-çocuk-sağlığı dileklerini barındırırdı. Orhun Anıtları'nda ve Oğuz Kağan Destanı'nda Ay-Kağan figürü mitolojik-atalardan biri olarak geçer. Günümüz Türk-edebiyatında Oğuz Atay, Yaşar Kemal gibi yazarların metinlerinde Ay-mitolojisi arka-planla anımsanır.
Edebiyatta ve Folklorda
Divan Şiirinde Ay-Sevgili Metaforu
Klasik-Osmanlı-Fars divan-şiirinin merkez-metaforlarından biri olan Ay sevgili-güzelinin-yüzü için sayısız-benzetmede kullanıldı. Fuzulî'nin (aynı tranche BN'de ayrı-enriched) gazellerinde ay-yüzlü sevgilim, Nedîm divanında dolunay-yüzlü, Şeyh Galib Hüsn ü Aşk'ında ay-zarif güzel tamlamaları klasik-güzellik-estetiğinin standart-formülleridir.
Uluslararası Karşılıkları
- Türkçe (kaynak)Ay
- Azerbaycan TürkçesiAy
- KazakçaAy (Ай)
- UygurcaAy (ئاي)