Bahaddin

Bahaddin, Arapça Bahā' al-Dīn (بهاء الدين) — bahā' ("parlaklık, ihtişam, güzellik, ululuk") ve al-dīn ("din") söz-unsurlarının terkibinden — dinin parlaklığı, dinin ihtişamı, dinin yan-yansıması anlamlarına gelir; Bahattin adının yan-form/contraction yan-yumuşak-söyleyiş yan-formudur (bk. Bahattin maddesi yan-form söz-örgüsü). -eddin sonekli compound erkek adlarının (Hayrettin, Fahrettin, Necmettin, Sebahattin, Şemsettin, Cemalettin, Şerafettin, Hüsamettin, Sadettin, Nizamettin, Alaeddin — bk. ilgili maddeler) ailesinden bir üyedir; klasik Sünni-İslam tasavvuf-ulemâ geleneğinin onursal lakaplarındandır. En bilinen taşıyıcılarından Bahā' al-Dīn Naqshband (1318-1389) — Nakşibendîye tarîkatının kurucusu, Orta-Asya tasavvuf geleneğinin söz-merkezindeki söz-imge; Bahā' al-Dīn Walad (1152-1231) — Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin babası, Sultânu'l-'Ulemâ lakabıyla anılan büyük âlim; Bahā' al-Dīn al-'Āmilī (1547-1621) — klasik Safevî-İran ulemâ-âliminin söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır. 135 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2025'te #433 sıradadır.

Arapça Bahā' al-Dīn (بهاء الدين), iki Arapça söz-unsurunun terkibinden yapılmıştır: bahā' ("parlaklık, ihtişam, güzellik, ululuk; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde b-h-w / b-h-y kök-ailesinin söz-merkezi söz-yapısı; aynı kök-ailesinden al-Bahiyy — parlak-güzel, al-Bahā' — parlaklık, al-Bahjah — sevinç-parlaklığı, al-Mubāhāt — yan-form söz-yapısı yan-örgüsü") ve al-dīn ("din; klasik Arap-Sami söz-örgüsünde d-y-n kök-ailesinden 'borç-yükümlülük-itaat-din' yan-yorumlu söz-yapısı; klasik İslamî kelâm-jargonunda al-dīn — İslâm; bk. Alaeddin maddesi yan-form söz-örgüsü kök-aile-detayı orada"). Birleşim Bahā' al-Dīn = "dinin parlaklığı, dinin ihtişamı, dinin yan-yansıması, dinin onursal-süsü". Bahattin adının yan-form/contraction yan-yumuşak-söyleyiş yan-formudur (bk. Bahattin maddesi yan-form söz-örgüsü); klasik halk-Anadolu söz-örgüsünde -ttin / -ddin yan-yumuşak-söyleyişin söz-yapısının söz-yansıması yan-bağlanır. -eddin sonekli compound erkek adları klasik Sünni-İslam tasavvuf-ulemâ geleneğinin onursal lakap-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı (bk. Alaeddin maddesi yan-form söz-örgüsü detayı orada). En bilinen taşıyıcıları: (1) Bahā' al-Dīn Muḥammad ibn Burhān al-Dīn Muḥammad al-Bukhārī al-Naqshband (1318-1389) — Nakşibendîye tarîkatının kurucu-pîri, klasik Orta-Asya tasavvuf geleneğinin söz-merkezindeki söz-imge; Buhârâ-merkezli klasik Sünni-tasavvuf söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısının söz-imgesi; Khwājagān-yolu söz-merkezi pîr-yan-formunun söz-merkezi söz-yapısı yan-bağlanır; (2) Bahā' al-Dīn Walad (1152-1231) — Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin (1207-1273) babası, Sultānu'l-'Ulemā (Ulemâ-Sultânı) onursal-yan-form söz-yapısının söz-imgesi; Belh-Konya yolculuğunun söz-merkezi figürü, klasik Anadolu Selçuklu döneminin (Sultan I. Alâ' al-Dīn Keykubâd dönemi; bk. Alaeddin maddesi yan-form söz-örgüsü) söz-merkezi-İslam-âlim figürlerinden; klasik tasavvuf-edebî söz-örgüsünde Ma'ārif (1212 yıllarında yazılı söz-merkezi eseri) yan-bağlanır; (3) Bahā' al-Dīn al-'Āmilī (1547-1621) — klasik Safevî-İran ulemâ-âliminin söz-merkezi söz-yapısı; klasik İslamî matematik-astronomi-fıkıh-tasavvuf alanlarında söz-merkezi-eseri olan polymath-âlim; (4) Bahā' al-Dīn al-Maqdisī yan-yapı yan-bağlanır. Klasik Türk-İslam söz-örgüsünde Bahaddin Karakoç (modern Türk şâir; klasik halk-İslam-edebî söz-örgüsünün söz-merkezindeki şâir-yan-figürü) yan-bağlanır. Klasik halk-tasavvuf-edebî söyleminde Bahā'-i 'Ālî (Yüce-Bahâ), Bahā'-i Vâlâ (Vâlâ-Bahâ), Bahā'-i Sultân (Sultân-Bahâ) yan-form söz-yapıları klasik halk-tasavvuf-jargonunun söz-imgesi yan-bağlanır. Türkçeye Osmanlı yumuşak-söyleyişiyle Bahaeddin / Bahaddin / Bahattin / Bahaaddin yan-formlarında yerleşmiştir.