Belgüzar

Belgüzar, Pers compound: bel ("bele, kalbe; klasik halk-türkçesinde bel-bel-bağlanmış yan-örgüsü") veya yan-yorumla bā-il ("saf-kalpli, açık-gönüllü"; Pers söz-yapısı yan-yorumlu söz-örgüsü) ve güzâr (Pers guzār — "geçen, geçirici, yansıtıcı"; aynı kökten Pers guzīda — bk. Güzide maddesi yan-yorumlu söz-örgüsü) sözcüklerinin terkibinden bele-geçen, kalbe-yansıyan, gönül-açıcı kız-imgesi anlamlarına gelir. Klasik Pers divan-şiir-edebî söz-örgüsünün estetik-merkez yan-form söz-yapısıdır; Bel- başlangıçlı klasik Pers compound söz-yapıları (Belgüzar, Belkıs, Belden, Bel-firib, Bel-rubâ) klasik dindar-edebî Türk-İslam-Pers eğitimli ailelerinin sevdiği zarif kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Güzâr unsuru klasik Pers divan-şiir-jargonunun güzâr-i 'ömr (ömür-geçişi), güzâr-i ḥâl (hâl-geçişi) yan-form-yan-örgülü söz-yapılarının söz-imgesidir. 140 yıllık derin TÜİK tarihiyle 2024'te #423 sıradadır.

Pers-Türk Belgüzar, klasik halk-yumuşak-söyleyiş yan-form söz-yapısıdır; iki-yan-yorumlu söz-örgüsünden gelir: (1) bel + güzâr — "bele-geçen, kalbe-yansıyan; klasik halk-türkçesinde bel-bel-bağlanmış-zarafet yan-örgüsü"; (2) bā-il + güzâr — "saf-kalpli, açık-gönüllü-geçici-zarafet; Pers söz-yapısı yan-yorumlu söz-örgüsü". Pers güzâr / guzār ("geçen, geçirici, yansıtıcı") sözcüğü klasik Pers divan-şiir-jargonunun merkez söz-yapısının söz-imgelerindendir; aynı kök-ailesinden guzāshtan (geçmek; klasik Pers söz-örgüsünün standart fiili), güzâr-i 'ömr (ömür-geçişi — klasik divan-şiir söz-formülü), güzâr-i ḥâl (hâl-geçişi), güzâr-gâh (geçit, geçit-yeri), guzīda ("seçilmiş — bk. Güzide maddesi yan-yorumlu söz-örgüsü") yan-örgüsü türetilmiştir. Klasik Pers divan-şiir geleneğinde Hâfız (1315-1390), Sa'dī (1210-1291), Câmî (1414-1492), Şeyh Galib (1757-1799) gibi büyük şairler güzâr sözcüğünü manevî-yansıtma, ömür-geçişi-zarafet, sevgili-yansıtması yan-yorumlu söz-örgüsünde işler. Bel- başlangıçlı klasik Pers compound söz-yapıları klasik halk-türkçesinde yumuşak-söyleyiş yan-formla yer aldı: Belgüzar (yan-yumuşak-söyleyiş), Belkıs (Sebe-Melîkesi yan-form söz-yapısı), Belden (yan-form yan-yorumlu), Bel-firib (gönül-aldatıcı), Bel-rubâ (gönül-kapan). Klasik dindar-edebî Türk-İslam-Pers eğitimli ailelerinin sevdiği zarif kız-adlandırma kategorisinde 14-20. yüzyıllar boyunca yer aldı; özellikle Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği yumuşak-söyleyiş kız-adı şeklinde 19-20. yüzyıllar boyunca yer aldı. Klasik Türk halk-edebî söyleminde belgüzar-yansıyan-zarafet yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi şeklinde halk-türkü-edebî söyleminde yer aldı. Belgüzar özellikle Anadolu Doğu-Karadeniz-İç-Anadolu kırsal-bölge halk-zarafet ailelerinin sevdiği yumuşak-söyleyiş kız-adı oldu.