Belkıs
Anlam ve Köken
Belkıs, Kur'an-ı Kerim'de de adı geçen Saba melikesinin adıdır; Hz. Süleyman döneminde Yemen'i yönettiği rivayet edilen bu hükümdarın ismi, İslam geleneğinde güç ve hikmetin simgesi olarak yer etmiştir. Doğu edebiyatında ve Türk şiirinde de zaman zaman anılan Belkıs, asil ve güçlü bir kadın imgesiyle özdeşleşmiştir.
Arapça Bilqīs (بلقيس) — Kur'an-ı Kerim ve klasik-İslami-Yahudi-Hristiyan geleneklerinde adı geçen Sabâ-Melikesi'nin Arapça-Süryânî transliterasyonu. Köken İbranice-Süryânî Malkath-Sheba (ملكة سبأ — Sabâ-Melikesi, İbranice ملكت-שבא) tamlamasından dolaylı türev olabilir; bir-başka görüşe göre Etiyopya Mākědā adının Arapça uyarlamasıdır. Kelime Kur'an'da özel-ad olarak doğrudan geçmez ancak Neml 27:22-44'te Sabâ-Melikesi'nin Hz. Süleyman ile kıssası ayrıntılı anlatılır; İslami-tefsir geleneği (Taberî, Zemahşerî, Râzî) Melikeyi Bilqīs binti Hudhud olarak tanımlar. Osmanlı-Türk ad-havuzuna erken girmiş olup 1861'de #90 ile zirvesine ulaştı.
Popülerlik
Belkıs, 1861'de #90 ile zirvesine ulaşan Osmanlı-klasik İslami kadın-ad havuzunun temsilcilerinden biri. Cumhuriyet-dönemi boyunca düşük-popülariteyle geçişti; 2020'lerde yükseliyor trendinde (2021 #445 → 2025 #398) klasik-İslami kadın-isimlerinin yeniden-değerlendirilmesinin parçası. Ad-prestijinin temelinde Kur'an'daki Sabâ-Melikesi kıssasının üç-İbrahimî-gelenekte ortak-simge-kadın konumu yatar.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
Neml Sûresi'nin Sabâ-Melikesi kıssası (27:22-44) Sünnî, Alevî-Bektaşî, Şii ve tasavvufî geleneklerin ortak-anlatısıdır. Melikenin ismi Kur'an'da geçmez; Bilqīs adı İslami-tefsir geleneği (İbn Abbas, Taberî, Kurtubî) tarafından Yahudi ve Süryânî kaynaklarından alınarak yerleştirildi. Klasik-İslami hikmet-edebiyatında Bilqīs güzellik, hikmet, kudretli-idarecilik ve doğru-imanın-kabulü niteliklerinin simgesi haline geldi. Mevlana Mesnevî'sinde Hz. Süleyman-Bilqīs ilişkisi ilahi-aşk ve ruhani-teslimiyet metaforu olarak kullanılır. Alevî-Bektaşî geleneğinde Bilqīs kadının-adaletli-yönetimi-kabiliyetinin-İslami-örneği olarak saygı görür.
Tarihi Figürler
Sabâ Melikesi Bilqīs
M.Ö. 10. yüzyıl (rivayet), Yemen-Etiyopyaİbranî-İslami-Etiyopya ortak-peygamber-geleneğinin merkezi-kadın-figürü. Tevrat'ta 1. Krallar 10 ve 2. Tarihler 9 bölümlerinde Saba-Kraliçesi'nin Kral Süleyman'ı ziyaret ettiği ve hikmetini test-ettiği anlatılır. Kur'an'da Neml Sûresi 27:22-44 ayetlerinde daha ayrıntılı biçimde Hüdhüd'ün Sabâ-Melikesi'ni Hz. Süleyman'a haber-vermesi, mektup gönderilmesi, Melikenin saray-tahtının aniden-getirilmesi (cinin-kudreti), ve Melikenin Hz. Süleyman'ın dinini kabul etmesi anlatılır. Etiyopya-Ortodoks geleneğinde ise Melike-Mākědā olarak bilinir; Etiyopya İmparatorluk-hanedanının (Solomonid) kurucu-atası sayılır — Menelik I'in annesi olarak Etiyopya-Yahudi (Beta-İsrael) geleneğinin temelini atmıştır. Üç-İbrahimî-gelenek (Sünnî-İslam, Yahudi, Hristiyan) tarafından ortak-tanınan nadir-kadın-figürlerinden biridir.
Edebiyatta ve Folklorda
Neml Sûresi, Ayet 22-44
610Kur'an-ı Kerim'in Sabâ-Melikesi kıssasını anlatan ana-kaynağı; Hz. Süleyman'ın kuşları-toplayan-ordusu, Hüdhüd'ün istihbarat-haberi, taht-naklinin-mucizesi ve Melikenin İslam'a-girişi sıralı-anlatılır. İslami-tefsir geleneğinde kıssa hikmet, tebliğ, akıllı-idarecilik, ve kadın-hükümdarlığının-meşruiyeti açılarından sıklıkla ele alınır.
Uluslararası Karşılıkları
- Arapça (kaynak)Bilqīs (بلقيس)
- İbraniceMalkath Sheba (מלכת שבא)
- FarsçaBilqîs (بلقیس)
- UrducaBilqis (بلقیس)
- İngilizceQueen of Sheba / Bilqis