Belkıs
Belkıs İsminin Anlamı ve Kökeni
Belkıs, Kur'an-ı Kerim'de de adı geçen Saba melikesinin adıdır; Hz. Süleyman döneminde Yemen'i yönettiği rivayet edilen bu hükümdarın ismi, İslam geleneğinde güç ve hikmetin simgesi olarak yer etmiştir. Doğu edebiyatında ve Türk şiirinde de zaman zaman anılan Belkıs, asil ve güçlü bir kadın imgesiyle özdeşleşmiştir.
Arapça Bilqis — Kur'an-ı Kerim ve klasik İslami Yahudi Hristiyan geleneklerinde adı geçen Saba-Melikesi'nin Arapça Süryani Türkçe yazımı. Köken İbranice-Süryani Malkath-Sheba tamlamasından dolaylı türev olabilir; bir başka görüşe göre Etiyopya Makeda adının Arapça uyarlamasıdır. Kelime Kur'an'da özel ad olarak doğrudan geçmez ancak Neml 27:22-44'te Saba-Melikesi'nin Hz. Süleyman ile kıssası ayrıntılı anlatılır; İslami tefsir geleneği (Taberi, Zemahşeri, Razi) Melikeyi Bilqis binti Hudhud olarak tanımlar.
Popülerlik
Belkıs, klasik İslami bir kadın adı olarak Seba Melikesi Belkıs bağlamıyla Türk-İslam aile geleneğinin köklü tercihlerindendir; Kur'an Neml Suresi 27 ayetlerinde anlatılan Hz. Süleyman ile Belkıs kıssası ismin manevi yükünün kaynağıdır.
Popülerlik Trendi
YükseliyorKaynak: TÜİK yıllık bebek isimleri istatistikleri · kaynaklar
Dini ve Manevi Bağlam
Neml Suresi'nin Saba-Melikesi kıssası (27:22-44) Sünni, Alevi Bektaşi, Şii ve tasavvufi geleneklerin ortak anlatısıdır. Melikenin ismi Kur'an'da geçmez; Bilqis adı İslami tefsir geleneği (İbn Abbas, Taberi, Kurtubi) tarafından Yahudi ve Süryani kaynaklarından alınarak yerleştirildi. Klasik İslami hikmet edebiyatında Bilqis güzellik, hikmet, kudretli idarecilik ve doğru imanın kabulü niteliklerinin simgesi haline geldi. Mevlana Mesnevi'sinde Hz. Süleyman-Bilqis ilişkisi ilahi aşk ve ruhani teslimiyet sembolü olarak kullanılır. Alevi Bektaşi geleneğinde Bilqis kadının-adaletli-yönetimi-kabiliyetinin-İslami-örneği olarak saygı görür.
Tarihi Figürler
Saba Melikesi Bilqis
M.Ö. 10. yüzyıl (rivayet), Yemen-Etiyopyaİbrani-İslami-Etiyopya ortak peygamber geleneğinin merkezi kadın figürüdür. Tevrat'ta 1. Krallar 10 ve 2. Tarihler 9 bölümlerinde Saba-Kraliçesi'nin Kral Süleyman'ı ziyaret ettiği ve hikmetini test ettiği anlatılır. Kur'an'da Neml Suresi 27:22-44 ayetlerinde daha ayrıntılı biçimde Hüdhüd'ün Saba-Melikesi'ni Hz. Süleyman'a haber vermesi, mektup gönderilmesi, Melikenin saray tahtının aniden getirilmesi (cinin kudreti), ve Melikenin Hz. Süleyman'ın dinini kabul etmesi anlatılır. Etiyopya-Ortodoks geleneğinde ise Melike-Makeda olarak bilinir; Etiyopya İmparatorluk-hanedanının (Solomonid) kurucu atası sayılır — Menelik I'in annesi olarak Etiyopya-Yahudi (Beta-İsrael) geleneğinin temelini atmıştır. Üç-İbrahimi-gelenek (Sünni İslam, Yahudi, Hristiyan) tarafından ortak tanınan nadir kadın figürlerinden biridir.
Edebiyatta ve Folklorda
Neml Suresi, Ayet 22-44
610Kur'an-ı Kerim'in Saba-Melikesi kıssasını anlatan ana kaynağı; Hz. Süleyman'ın kuşları toplayan ordusu, Hüdhüd'ün istihbarat haberi, taht naklinin mucizesi ve Melikenin İslam'a-girişi sıralı anlatılır. İslami tefsir geleneğinde kıssa hikmet, tebliğ, akıllı idarecilik, ve kadın hükümdarlığının meşruiyeti açılarından sıklıkla ele alınır.
Uluslararası Karşılıkları
- Arapça (kaynak)Bilqīs
- İbraniceMalkath Sheba
- FarsçaBilqîs
- UrducaBilqis
- İngilizceQueen of Sheba / Bilqis