Bilgen

Bilgen, Türkçe bil- (bilmek; öğrenmek; idrâk-etmek) fiilinden Türkçe -(g)en sıfat-yapma ekiyle türetilmiş — bilgili, çok-bilen, bilgi-sahibi, idrâk-eden anlamlarına gelir. Aynı kökten bilgi ("bilgi, malumat; modern Türkçenin söz-merkezindeki söz-yapısı"), bilgin ("bilgili-erkek; bk. Bilgin maddesi yan-form söz-örgüsü"), bilge ("bilgili-asîl; klasik Türk halk-zarafet söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; Bilge Kağan — Göktürk Devleti'nin onursal-yan-yorumlu söz-yapısının söz-imgesi"), bilim ("bilim, ilim; modern Türkçenin standart söz-yapısı"), bilen (bilen-yan-form), bilenlik (bilgili-olma yan-form) yan-örgüsü türetilmiştir. Türkçe -(g)en sıfat-yapma eki klasik halk-türkçesinde fiilin-sıfat-formuna-dönüşümü için kullanılır; gelen, giden, oturan, koşan, açan, kapayan yan-form söz-örgüsünün söz-merkezindedir. Cumhuriyet sonrası Türkçeleştirme dalgasının modern kız-adı türetimlerindendir; klasik Türkçü-bilgi-zarafet söz-yapısının söz-imgesi. Klasik Türk-Altay söz-örgüsünde bilge (Eski Türkçe — bilgili-asîl) söz-imgesinin söz-merkezindedir; Göktürk Bilge Kağan (684-734 — Göktürk Devleti'nin söz-merkezindeki figür) yan-bağlamlı söz-yapısı klasik Türk-Altay tarih-cengî söz-örgüsünün söz-imgesi. 88 yıllık TÜİK derinliğiyle 2025'te #404 sıradadır.

Türkçe Bilgen, bil- (Eski Türkçe — "bilmek; öğrenmek; idrâk-etmek; tanımak; aşinâ-olmak") fiilinden Türkçe -(g)en sıfat-yapma ekiyle türetilmiş bir kişi-adıdır — bilgili, çok-bilen, bilgi-sahibi, idrâk-eden. Aynı kök-ailesinden bilgi ("bilgi, malumat; modern Türkçenin söz-merkezindeki söz-yapısı; klasik halk-türkçesinin söz-yapısı; bilim-bilgi yan-form söz-örgüsü"), bilgin ("bilgili-erkek; bk. Bilgin maddesi yan-form söz-örgüsü; -(g)in sıfat-yapma eki yan-form"), bilge ("bilgili-asîl; klasik Türk halk-zarafet söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı; Eski Türkçe bilge — bilgili-asîl söz-yapısı; Göktürk Bilge Kağan (684-734 — Göktürk Devleti'nin söz-merkezindeki figür) yan-bağlamlı söz-yapısı klasik Türk-Altay tarih-cengî söz-örgüsünün söz-imgesi; Bilge Kağan-yazıtları (732-735) klasik Türk runik yazıt-edebî söz-örgüsünün söz-merkezi"), bilim ("bilim, ilim; modern Türkçenin standart söz-yapısı; al-'ilm — Arapça yan-yorumlu söz-yapısı yan-form"), bilen ("bilen-yan-form; klasik halk-türkçesinin söz-yapısı"), bilenlik ("bilgili-olma yan-form söz-yapısı"), bilirkişi ("bilen-kişi modern yan-form söz-yapısı"), bilim-adamı ("modern Türkçenin standart söz-yapısı"), bilgisayar ("bilgi-sayan; modern Türkçenin söz-yapısı; computer'in Türkçü yan-yorumu") yan-örgüsü türetilmiştir. Türkçe -(g)en sıfat-yapma eki klasik halk-türkçesinde fiilin-sıfat-formuna-dönüşümü için kullanılır; gelen, giden, oturan, koşan, açan, kapayan, yazan, okuyan, bilen, gören, duyan yan-form söz-örgüsünün söz-merkezindedir. Cumhuriyet sonrası Türkçeleştirme dalgasının modern kız-adı türetimlerindendir; klasik Türkçü-bilgi-zarafet söz-yapısının söz-imgesi. Klasik Türk-Altay söz-örgüsünde bilge ("Eski Türkçe — bilgili-asîl") söz-imgesinin söz-merkezindedir; Göktürk Bilge Kağan (684-734 — Göktürk Devleti'nin söz-merkezindeki figür) yan-bağlamlı söz-yapısı klasik Türk-Altay tarih-cengî söz-örgüsünün söz-imgesi; Bilge Kağan-yazıtları (732-735, modern Moğolistan-Orhun-vadisi) klasik Türk runik yazıt-edebî söz-örgüsünün söz-merkezi (bk. Orkun maddesi yan-form söz-örgüsü). Klasik Anadolu Türk halk-edebî söyleminde bilgen-kız, bilgen-yürek, bilgen-zarafet yan-form-yan-örgülü söz-yapıları zarafet söz-örgüsünün söz-imgeleridir; klasik halk-aşıklarının türkülerinde bilgen-âşık, bilgen-derin yan-formlarında yer aldı. Bilgen özellikle 1937'den itibaren laik-Türkçü orta-tabaka ailelerinin sevdiği zarif modern kız-adı oldu; klasik Türkçü-Cumhuriyetçi söz-örgüsünün söz-merkezindeki söz-yapısı.